Blog

Na een knallend begin van 2012 nodigen we je graag uit voor de nieuwjaarsborrel op donderdag 9 februari die zoals gewoonlijk van 17.00 tot 19.00 in het souterrain van het Van Deysselhuis plaats vindt. Ditmaal geen intermezzo van een spreker, maar des te meer tijd om te netwerken en elkaar op de hoogte te brengen van mooie freelanceprojecten. Laat even weten of je ook het glas komt heffen via fla@vsenv.nl

De Tien Geboden van het Interviewen door Brigit Kooijman
Interviewen is minder moeilijk dan het soms lijkt. Als je weet hoe je je moet voorbereiden, wat je kunt doen om de juiste atmosfeer te scheppen en hoe je ervoor zorgt dat je de regie houdt tijdens het gesprek, kom je altijd met een bruikbaar verhaal thuis.
Journaliste Brigit Kooijman (o.a. NRC Next) geeft aan de hand van de 'Tien Geboden van het Interviewen' tips om tijdens een vraaggesprek steviger in je schoenen te staan. Bedoeld voor journalisten, tekstschrijvers en verder iedereen die graag (beter) wil leren interviewen.
Op: vrijdag 17 februari
Van: 14.00 tot 17.00 met koffie/thee/koek en aansluitend een borrel tot 18.00 uur
In: het Van Deysselhuis, De Lairessestraat 125 in Amsterdam
Kosten: 35 euro voor leden, niet leden betalen 50 euro
Aanmelden: via fla@vsenv.nl
 

‘Al-tijd onderhandelen, over elke clausule in het contract’, drukt journalist en auteur Linda Polman de deelnemers aan de workshop ‘Onderhandelen’ op het hart. Ze is zelf ook deelnemer, en deelt net als de anderen openhartig eigen ervaringen met onderhandelen. De conclusie aan het eind van de middag: wie goed doordrongen is van wat hij uitgever, krant of tijdschrift te bieden heeft, zit in een prima onderhandelingspositie. Zowel als het gaat over contracten als over honorarium.
De workshop Onderhandelen, op 22 juni, duurde een middag en bestond uit twee onderdelen. Kim van den Berg, van Platform Zelfstandig Ondernemers (PZO) informeerde de pakweg vijftien aanwezige FLA-leden over algemene voorwaarden, zowel voorwaarden die je zelf kunt hanteren als voorwaarden waar uitgevers mee werken. Welke voorwaarden zijn geldend, hoe kun je je eigen voorwaarden uitgangspunt van de samenwerking met een opdrachtgever maken, en hoe stel je eigenlijk zelf je algemene voorwaarden op? interessant verhaal, dat na te lezen is op (het besloten deel van) de website van PZO*).
Blokkades
Daarna was het de beurt aan Fréderike Geerdink, freelance journalist, voormalig FLA-voorzitter en ervaren onderhandel-trainer. De focus lag niet op onderhandeltechnieken. Die kun je ook wel uit een boekje halen, en bovendien: voor je die in de praktijk brengt, is het zaak de blokkades in jezelf op te ruimen die effectief onderhandelen in de weg staan. Blokkades in jezelf? Ja: vraag een groep freelance schrijvenden maar eens waarom ze níet onderhandelen, en je hebt zo een hele lijst behoorlijke vastgeroeste vooronderstellingen verzameld. ‘Ze hebben geen budget’, bijvoorbeeld, of ‘Het is zo’n prestitieuze opdrachtgever’, of ‘Voor mij tien anderen’. Allemaal vooronderstellingen die niet kloppen, of op z’n mínst om te draaien zijn. Het blad heeft geen budget? Heb je als freelancer wél budget dan, om het blad voor te weinig geld content te leveren? Nee toch?
De ‘prestigieuze opdrachtgever’ is ook een interessant voorbeeld. Want een prestigieuze opdrachtgever, hoe is die eigenlijk zo prestigieus geworden? Door goeie journalistiek toch meestal, met belangrijke primeurs, diepgravende onderzoeksjournalistiek, spraakmakende interviews. En wie leveren al dat moois? Een heleboel freelancers – naast een enkele vaste redacteur natuurlijk ;-) Dus als in dat prestigieuze blad of die krant van naam publiceert, dan zegt dat iets over jou als freelancer. Namelijk dat je zo goed bezig bent en je zo onderscheidend hebt gespecialiseerd, dat blad of krant jou in het colofon wil en onder andere door jóuw verhalen zijn prestige behoudt. Dat je dus een prestigieuze freelancer bent. En daar zou geen fatsoenlijk honorarium tegenover staan omdat het een prestigieus medium betreft? Denkfoutje!
Haarscherp
En dat is niet louter een redenering om de freelancer moed in te spreken. Hoofdredacteuren bevestigen dat ze voor een goed verhaal geld over hebben. Frits Exter van Vrij Nederland zei het op de Conferentie Verhalende Journalistiek, Frank Poorthuis van HP De Tijd meldde het met nadruk op een bijeenkomst van onderzoeksjournalisten: als het idee goed is, valt er altijd te praten over het budget.
De kern van succesvol onderhandelen is daarmee haarscherp neergezet: wie weet wat hij waard is, heeft ijzersterke argumentatie in handen om een fatsoenlijk tarief en werkbare voorwaarden te bedingen!

*) FLA-leden zijn automatisch ook aangesloten bij PZO. Leden hebben van PZO inloggegevens gekregen om toegang te kijgen tot het besloten deel van de website.

Pierre Spaninks was amper voorzitter van de FLA, of hij pakte de telefoon en ging bellen. Met wie? Met de Groep Publiekstijdschriften van het Nederlands Uitgevers Verbond, met het Alternatief voor Vakbond, met de journalistenopleidingen, de FNV Zelfstandigen, de NVJ, de Stichting Reprorecht, het Platform Zelfstandig Ondernemers (PZO) – om er maar eens een paar te noemen. Hij ging overal langs. Met een deel van die clubs hád de FLA natuurlijk al contact, maar de flair van Pierre tilde die contacten naar een hoger plan.
Morgen is de jaarlijkse Algemene Ledenvergadering van (onder andere) de FLA. Na zes jaar bestuurslidmaatschap en ruim vier jaar voorzitterschap, nemen we afscheid van Pierre: zijn tijd zit erop! Onder Pierre’s leiding is de FLA voor andere media- en auteursrechtorganisaties een onvermijdelijke gesprekspartner geworden. We houden overal onze voet tussen de deur als het om de belangen van vrije schrijvers gaat. We sloten ons aan bij PZO, waar FLA-leden nu automatisch en gratis lid van zijn. En hebben een vaste plek verworven in het bestuur van de Stichting Reprorecht, waar uitgevers en auteurs samen auteursrechtbeleid uitstippelen dat raakt aan de kern van het ondernemende bestaan van onze leden.
Het mooie is: Pierre gaat weg bij de FLA, maar neemt morgen meteen het volgende voorzitterschap op zijn schouders: hij wordt voorzitter van de Vereniging van Schrijvers en Vertalers (VSenV), de koepelorganisatie waar ook de FLA onder valt. FLA feliciteert VSenV, en bedankt Pierre uitzonderlijk veel voor zijn daadkracht en flair!

Geld is overal, zelfs in onderwerpen waar je het niet zo snel verwacht. Kennis van financiële gegevens komt dus goed van pas in je journalistieke werk. Want cijfers verduidelijken je verhaal en maken uitspraken hard. Saai? In ieder geval niet als je weet hoe je ermee om moet gaan. FLA-bestuurslid Claudia Pietryga was erbij!
Op donderdag 19 mei legde zakelijk journalist Wilbert Geijtenbeek in heldere taal uit wat je met cijfers kunt doen. Hij had in eerste instantie helemaal niks met economie en liet het vak op de middelbare school zelfs vallen. Na een studie politicologie en een flirt met zowel de Amerikaanse als Haagse politiek belandde hij bij Quote en later FEM business. Daar leerde hij de kneepjes van de financiële journalistiek. Inmiddels is hij freelancer en schrijft voor diverse bladen over zijn geliefde (“mijn obsessie”) onderwerpen ‘geld, macht en invloed’.
Geld is volgens Wilbert een begrijpelijk gegeven. “Meer geld staat voor meer gezag, invloed, spullen en vrijheid. En vica versa. Bovendien kun je geld in tegenstelling tot bijvoorbeeld sex-appeal uitdrukken in cijfers wat het concreet maakt.” Veel journalisten vinden geld en economie eng of moeilijk. “Maar als je de gevoeligheid van geld afhaalt, is het juist een prettig middel. Om harde cijfers kan namelijk niemand heen, het is wat dat betreft echt een smeermiddel in de journalistiek.”
Des te belangrijker is de interpretatie ervan en om die reden startte Wilbert tijdens de workshop met de basis van financiële journalistiek. Denk aan: ‘wat is vermogen’, ‘hoe werkt een balans’ en ‘hoe kan een bedrijf technisch failliet zijn en toch overleven?’ Ook kwam hij met aantrekkelijke journalistieke voorbeelden zoals ‘waarom was tabaksmagnaat Phillip Morris vóór het rookverbod in Nederland?’ en behandelde hij de jaarrekening van enkele politici aan de hand van financiële bronnen.

Het groepje cursisten was klein in aantal, maar hun enthousiasme overweldigend. Wilbert werd overspoeld met vragen. De workshop liep zelfs uit, waarna de borrel in de cursusruimte werd ingezet. Tot het einde hingen de cursisten aan zijn lippen, die naar eigen zeggen nog zeker een paar uur door kon gaan. Wellicht een vervolgworkshop waard?

Mooie foto’s van jezelf om te gebruiken als ava, bij je column, op de achterflap van je nieuwe boek, of zomaar: dat was het doel van de zogeheten ‘Powershoot’ die de FLA op 15 april organiseerde voor haar leden. De Powershoot van fotografisch talent en motivator Petra ‘Spiley’ van Vliet was een groot succes, schrijft FLA-bestuurslid Jacqueline Zirkzee.

Het kabinet wil het auteursrecht beschermen met een downloadverbod. Dat lijkt in het belang van individuele makers maar in feite bewijst het kabinet hen daarmee een kwade dienst, vindt Pierre Spaninks (bestuurslid en tot voor kort voorzitter van de FreeLancers Associatie).
In zijn langverwachte Speerpuntenbrief auteursrecht 2020 behandelt staatssecretaris Teeven van Justitie een groot aantal onderwerpen. Een daarvan trok meteen alle aandacht: het bestrijden van websites die inbreuken op het auteursrecht mogelijk maken. Als het aan het kabinet ligt, komt er, behalve het al bestaande verbod om auteursrechtelijk beschermd werk te uploaden, ook een verbod voor individuele gebruikers om dat werk te downloaden.
Een downloadverbod is in de praktijk alleen te handhaven door tot in detail te controleren wat mensen op internet uitspoken: wie bezoekt welke sites en wie haalt welke bestanden binnen? Zo verscherpt het kabinet de tegenstelling die in de publieke opinie toch al bestaat tussen het recht van internetgebruikers om in vrijheid informatie met elkaar te delen, en het recht van auteurs op bescherming van hun intellectuele eigendom. Hoe is dat te rijmen met Speerpunt 1, namelijk het vertrouwen in auteursrecht verstevigen?
Trouwens, voor wie even verder nadenkt, is die tegenstelling maar schijn. Auteurs en andere makers hebben niet alleen belang bij een sterk auteursrecht, maar ook bij een vrij internet. Auteursrechthebbenden, en zeker journalisten, kunnen niet zonder. Een vrij internet is broodnodig om op de hoogte te blijven van de toestand in de wereld, om research te doen, om contact te houden met hun bronnen, hun collega’s, hun opdrachtgevers en hun lezers. En om hun werk te publiceren en om daar reacties op te krijgen die hen weer voeden. Andersom worden burgers steeds meer afhankelijk van de vrije schrijvers die hun teksten op internet publiceren.
Want aan de bron van de stroom van content staat het oorspronkelijke werk. Niet alleen dat van mensen die zichzelf als journalist beschouwen en die met het verzamelen, analyseren, presenteren en becommentariëren van het nieuws hun brood verdienen. Ook dat van andere deskundigen die hun kennis en visies delen. Zonder zulke “gekken” zou het droef gesteld zijn – misschien niet direct met de kwantiteit maar zeker met de kwaliteit van de informatie op internet. Zonder hen zou internet het domein worden van reclamemakers, propagandisten en herkauwers. En dat is niet bepaald het internet waar voorstanders van de vrijheid van informatie de straat voor op zouden gaan.
Het is jammer dat deze visie, die rekening houdt met de rechten van burgers én die van de makers, nauwelijks aandacht krijgt in de media. Buma/Stemra juicht het voorstel van Teeven toe, en daardoor ontstaat de indruk dat alle auteursrechthebbenden voor een downloadverbod zijn (en dat alle auteursrechthebbenden musici zijn, maar dat terzijde). Polarisatie trekt nou eenmaal meer aandacht.
Volgens de FLA is dé belangrijkste boodschap dat de rechten van auteurs geen concrete betekenis hebben zonder vrij internet, en dat een vrij internet een dode mus is als daar geen content te vinden is van vrije schrijvers van wie zowel de morele als de materiële rechten erkenning en bescherming krijgen.
In dit licht bezien is de standpuntenbrief van staatssecretaris Teeven een ferme stap in de verkeerde richting. Door in naam van het auteursrecht een downloadverbod aan te kondigen en daarbij niet meteen duidelijk te maken hoe de privacy van de internetgebruikers gewaarborgd gaat worden, bewijst hij zowel auteurs als gebruikers een kwade dienst.

De FLA deinst er niet voor terug naar de rechter te stappen om een betere positie voor freelancers af te dwingen. En Sanoma leek een prima kandidaat. De nieuwe publicatievoorwaarden die het bedrijf enkele maanden geleden naar haar freelancers stuurde, geven inhoudelijk alle reden tot het vragen van een rechterlijk oordeel: de nieuwe voorwaarden waren een aanzienlijke verslechtering van de vorige voorwaarden, die ook al om te huilen waren. Waarom dan toch geen procedure in gang gezet? In het heel kort: het is ‘procederen op drijfzand’.
Drijfzand? De voorwaarden zoals die nu op tafel liggen, zijn natuurlijk niet in steen gebeiteld, maar het zouden wel precies díe voorwaarden zijn die we aan de rechter voorleggen. De FLA zou die aanvechten als ‘onredelijk bezwarend’. Wijzigt Sanoma ze gedurende de procedure (die jaren kan duren), dan is de uiteindelijke uitspraak meteen helemaal achterhaald. Dit is precies wat gebeurde bij de vorige rechtszaak die de FLA voerde tegen Sanoma, in 2006.
Blijven leveren
Daarbij: het gedrag van alle freelancers en belangenorganisaties weegt mee in de rechterlijke beoordeling van 'onredelijk bezwarend'. Werken freelancers tijdens de jaren dat een procedure duurt, door onder de geldende publicatievoorwaarden, en maakt niet iedere beroepsvereniging bezwaar? Dan zal de rechter minder snel oordelen dat de voorwaarden ‘onredelijk bezwarend’ zijn. Inmiddels heeft het gros van de freelancers de voorwaarden geaccepteerd door te blijven leveren aan redacties, en dat maakt onze zaak er dus niet sterker op.
De rechter zal bovendien de voorwaarden niet ‘onredelijk bezwarend’ verklaren omdat het Sanoma-contract ruimte laat aan de individuele freelancer om over zijn tarieven te onderhandelen met zijn eigen redactie. De tarieven voor verhalen of foto’s worden immers niet centraal vastgesteld, en bieden zo de ruimte aan de redactie en de freelancer de vergoeding voor het in de voorwaarden geregelde hergebruik te verdisconteren. 

Een laatste domper: de rechter zal bij zijn beoordeling ook kijken naar de publicatievoorwaarden die andere uitgeefconcerns hanteren. Die zijn over het algemeen ook niet om vrolijk van te worden maar er wordt wél onder gewerkt.

Al met al: geen overtuigende zaak. Maar de FLA ziet graag lichtpuntjes. En die zijn er. Want dat het Sanoma-contract ruimte biedt voor onderhandeling, is funest voor een eventuele rechtszaak, maar natuurlijk goed nieuws voor de individuele freelancer. Die adviseren we dan ook de onderhandeling met de redactie(s) waarvoor hij werkt, te openen. Leden van de FLA kunnen contact opnemen met het bureau van de FLA voor advies!
Auteurscontractenrecht 
En er is nog een lichtpuntje. Het auteurscontractenrecht. Vooralsnog is een gang naar de rechter zinloos, maar in Den Haag wordt aan dit grote probleem voor freelancers gewerkt. Het gaat traag, dat wel, onder andere door de val van het kabinet vorig jaar. Maar er ligt een rapport van de Commissie Gerkens, die tot een wettelijke regeling auteurscontractenrecht moet leiden. Hoe die wet precies gaat uitpakken, is nog onduidelijk, maar het zal de freelancer waarschijnlijk meer handvatten geven onder contracten uit te komen, en misschien sommige bepalingen in contracten onmogelijk maken.
Staatssecretaris Teeven van Veiligheid en Justitie stuurt naar verwachting in maart een notitie over het auteursrechtbeleid naar de beide Kamers. Waarschijnlijk wordt er dan in april of mei verder overlegd over het onderwerp door (onder andere) de Vaste Commissie voor Veiligheid en Justitie van de Tweede Kamer.

De FLA houdt een vinger aan de pols in Den Haag. Door daar flink op in te zetten en door individuele leden nu te steunen in hun onderhandelingen met Sanoma, hopen we én de freelancers sterker te maken én het recht meer aan onze kant te krijgen.

Doorzetten, vindingrijk zijn, je specialiseren: allemaal onmisbaar als je jezelf als freelancer op de kaart wilt zetten. En dus als je een goed inkomen wilt verdienen. Dáár wil de FLA dit jaar stevig op inzetten. We beginnen zelf ook maar meteen stevig: met een symposium over verdienmodellen voor freelancers op 4 februari. Aanmelden kan al, kijk hier op de site die we er speciaal voor hebben opgezet!

Ook de rest van het jaar zal de FLA niet in de eerste plaats vechten tegen hen die het leven van freelance schrijvenden soms verschrikkelijk zuur maken, maar vooral inzetten op de kracht van de freelancer in medialand. Die heeft een troef in handen: zijn onafhankelijkheid. Dáármee onderscheiden vrije schrijvers zich van de collega’s in loondienst, en dáár kunnen ze hun meerwaarde verzilveren. Behalve het symposium komen er workshops, borrels met aansprekende gastsprekers, nóg meer actie op online sociale netwerken. Stay tuned!

Het was een goed jaar voor de FLA. Voorzitter Pierre Spaninks, die met ingang van het nieuwe jaar wordt opgevolgd door Arjan van der Knaap, heeft tijdens zijn voorzitterschap enorm veel energie gestoken in het aanhalen van contacten met andere organisaties die zich inzetten voor schrijvenden en voor zzp’ers. Dat leidde het afgelopen jaar tot structurele verbeteringen in de positie van onze leden. Maar de FLA zou de FLA niet zijn als we ons niet ook op eígen kracht sterk (en soms boos – of eigenlijk, woest) maakten!
SER-advies
De FLA-voorzitter was nauw betrokken bij de totstandkoming van het SER-advies over de positie van de zzp'er. Daarin is ondubbelzinnig vastgesteld dat de zzp'er een zelfstandig ondernemer is. Daarmee komt niet alleen een einde aan talloze zinnige en minder zinnige politieke ideetjes, ook is een aantal belangrijke aanbevelingen gedaan waarvan een groot deel rechtstreeks terug te vinden is in de regeringsverklaring van het nieuwe kabinet. Zo wordt er werk gemaakt van de administratieve lasten, wordt de voorlichting aan zelfstandigen verbeterd, gaan overheden vaker rechtstreeks freelancers inschakelen én vlotter betalen.
Sanomarel
Aan het einde van het jaar bond de FLA nog eens ouderwets de strijd aan met Sanoma. De uitgever grijpt de onzekerheid over zijn toekomst aan om zijn algemene voorwaarden voor freelancers eenzijdig aan te passen. Er is stevig gecorrespondeerd en er is een goed gesprek geweest. Het was betrekkelijk eenvoudig om te voorkomen dat de wijzingen ook voor producties in het verleden gaan gelden, maar op enkele andere belangrijke punten weigerde de directie bakzeil te halen. Wel werd daarbij gezegd dat freelancers over hun voorwaarden in gesprek kunnen gaan met de betrokken hoofdredacteur. Dat sluit vanzelfsprekend nauw aan op de visie van de freelancer die weet wat hij en zijn productie waard is.
Om te onthouden: in 2011 organiseert de FLA een workshop over het opstellen van gunstige, eigen algemene voorwaarden en het voeren van onderhandelingen.
Contacten hogescholen en universiteiten
Jaarlijks geven we op enkele universiteiten, waaronder de Universiteit van Amsterdam en Rijksuniversiteit Groningen, gastcolleges over freelancen en auteursrecht. In 2010 legden we contact met de hbo’s journalistiek, zodat we daar in 2011 ook gastcolleges kunnen geven.
Platform Makers
Om een breed draagvlak te organiseren en effectief actie te voeren is het Platform Makers opgericht. De FLA is als afdeling van de Vereniging van Schrijvers en Vertalers aangesloten bij dit samenwerkingsverband van belangenbehartigers van schrijvers, vertalers, acteurs, ontwerpers, illustratoren, regisseurs, musici en componisten. Doelen zijn onder meer het onderstrepen van het belang van een sterk auteursrecht.
Ook legde de FLA eind november veelbelovende contacten met de Vlaamse Journalisten Vereniging. Daarover in 2011 meer nieuws!
Collectieve auteursrechten
Vorig jaar fuseerden de Stichting Lira en de Stichting Nieuwswaarde, zodat er nu één organisatie is die de collectieve auteursrechten behartigt van schrijvers, vertalers, scenarioschrijvers en journalisten. De FLA bekijkt nu samen met de NVJ over het aansluitingscontract bij Lira voor freelance journalisten. Ook vertegenwoordigt de FLA de onafhankelijke freelancer in de stichting Reprorecht.

Water en vuur zeker, de verdedigers van het auteursrecht en de verdedigers van een vrij internet? Helemaal niet! De FLA is langs geweest bij Bits of Freedom (BoF), de organisatie die strijdt voor digitale burgerrechten. Om het eens te hebben over wat ons bindt in de plaats van wat ons scheidt.
Op het eerste gezicht liggen de belangen van de FLA en Bits of Freedom mijlenver uit elkaar. Hoe kun je burgers een zo vrij mogelijk internet bieden als auteursrechten die vrijheid dwarsbomen? En hoe kun je opkomen voor auteursrechten zonder de vrijheid van internet aan te tasten? Laat dat nou juist allebei prima kunnen.
Auteursrechten beperken de vrijheid op internet niet, maar naleving ervan zorgt ervoor dat auteurs niet met lege handen staan als hun teksten (veelvuldig) worden hergebruikt. Dat tast de vrijheid van de burger niet aan: het zijn immers niet burgers die zich verrijken door het auteursrecht van schrijvers te schenden, maar grote mediaconcerns. Zij misbruiken hun macht door auteurs voor niets of een habbekrats hun rechten afhandig te maken en multimediaal goede sier te maken met goed en oorspronkelijk werk. Dáár komt de FLA tegen in opstand.
Aan de andere kant vindt BoF als verdediger van een vrij internet niet dat het auteursrecht overboord moet, zoals bijvoorbeeld de Piratenpartij. En dat zou ook totaal niet in het belang zijn van de vrije informatiestroom. Het auteursrecht maakt deel uit van het inkomen van makers van oorspronkelijk werk, of het nu gaat om schrijvers of andere makers, zoals muzikanten. Zonder auteursrecht gaat hun handel overmijdelijk ten onder. Denk je eens in wat dát betekent voor wat het internet te bieden heeft. Het aanbod zou vrij beschikbaar en uitwisselbaar zijn, maar tegelijkertijd verschralen. In wiens belang is dat?
De FLA vindt het belangrijk na te denken en te praten over de gezamenlijke belangen van organisaties die uiteindelijk tegen hetzelfde strijden. Namelijk tegen machtsmisbruik door grote en machtige spelers als mediaconcerns en overheden. Zij spelen de belangenverdedigers graag tegen elkaar uit voor eigen (al dan niet commercieel) gewin. Aan dat spelletje doen we niet mee: elkaars strijd versterken is een beter idee!

Alle bepalingen die een verslechtering betekenen van het bestaande contract, moeten van tafel. Niets minder dan dat is de inzet van de FreeLancers Associatie in een gesprek volgende week met uitgeefconcern Sanoma. Het bedrijf stuurde haar freelancers vorige maand een bedroevend slecht contract toe. Gisteren lag er een brief van de FLA-advocaat bij Sanoma op de stoep. Sanoma reageerde per omgaande. Een gesprek is inmiddels ingepland voor volgende week.

Het zou best kunnen dat Sanoma in de veronderstelling verkeerde dat ze haar freelancers al weer koest had. Immers vorige week nog wist het bedrijf de sectie freelance van de NVJ ‘tevreden te stellen’ door toe te zeggen één slechte bepaling uit het contract te schrappen. De FLA is niet zo makkelijk tevreden. In de brief die de FLA-advocaat stuurde (die FLA-leden hier kunnen lezen), staan nog drie bepalingen die wat ons betreft ‘onredelijk bezwarend’ zijn.

De FLA stapt vol vertrouwen de ring in en houdt je op de hoogte!

PS: Leden kunnen hier een analyse van het Sanoma-contract lezen.

De FLA sluit zich aan bij een breed protest tegen het concept-wetsvoorstel Versterking bestrijding computercriminaliteit. Als het voorstel wet wordt, kan het Openbaar Ministerie voortaan zonder tussenkomst van de rechter websites sluiten en internetdiensten blokkeren. Met andere woorden: internetjournalisten en bloggers kunnen worden gemuilkorfd zonder dat er bewijs tegen hen is.

De FLA is bang dat de wet zal worden misbruikt om journalisten te verhinderen maatschappelijk relevante informatie openbaar te maken die de overheid onwelgevallig is. Een wetsontwerp dat die mogelijkheid opent, vormt een regelrechte aanslag op de vrije pers en op vrije schrijvers.

We hebben een brief gestuurd (zie hieronder) naar de Minister van Justitie waarin we hem met klem vragen het concept-wetsvoorstel te heroverwegen. Ook de organisatie Bits of Freedom stuurde een brief, ondertekend door een indrukwekkende rij organisaties, wetenschappers en journalisten.  

Aan de Minister van Justitie
de heer dr E.M.H. Hirsch Ballin
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
Amsterdam, 16 september 2010

Geachte heer Hirsch Ballin,
Bij brief van 15 september jl. heeft een aantal maatschappelijke organisaties waaronder Bits of Freedom, wetenschappers, media, bloggers en internetondernemers zich tot u gewend om uiting te geven aan de zorg waarmee zij kennis hebben genomen van het concept-wetsvoorstel Versterking bestrijding computercriminaliteit.
Als belangenvereniging van freelance journalisten en andere vrije schrijvers hechten wij er aan om onder uw aandacht te brengen dat de zorgen van de ondertekenaars van genoemde brief ook onze zorgen zijn.
Kortheidshalve zullen wij de door de ondertekenaars gemaakte analyse en de daaruit voortvloeiende argumenten hier niet in extenso herhalen, en volstaan wij met een verwijzing naar de inhoud van genoemde brief.
Specifiek met het oog op het belang van de vrije media en de rechtszekerheid van onze leden die als zelfstandige professionals voor die media werkzaam zijn, verzoeken wij u met klem:
- de voorafgaande toets van de rechter-commissaris bij een blokkeringsbevel van een website of internetdienst te handhaven,
- het voorgenomen verbod op overname en publicatie van niet-openbare informatie integraal te heroverwegen, en
- te verzekeren dat het voorgenomen verbod op het opnemen van eigen gesprekken niet verder gaat dan strikt noodzakelijk is.
Wij vertrouwen erop dat u aan de fundamentele en breed gedeelde maatschappelijke bezwaren tegen het concept-wetsvoorstel tegemoet komt, en ontvangen graag uw reactie op deze brief.
Hoogachtend,
namens het bestuur van de FreeLancers Associatie, 
Drs P.A.M. Spaninks, voorzitter

Uw FLA-blogger volgde de Zwolse opleiding tot journalist (destijds ‘Hoger Informatie en Communicatie Onderwijs’ geheten) tussen 1988 en 1992. Dus de details zijn niet meer te achterhalen, maar zeker is dat er destijds nauwelijks aandacht was voor freelancen. Wie het blok ‘freelance’ volgde, scoorde daarvoor een voldoende als hij/zij een stuk verkocht aan een opdrachtgever waar je níet stage had gelopen. FLA-blogger liep stage bij (wijlen) het Hengelo’s Dagblad en verkocht haar freelance-stuk aan de feature-redactie van hetzelfde concern, Tubantia. Voor een habbekrats, en het stuk was zonder overleg gehalveerd. Voldoende!
Over tarieven, onderhandelen, over creatief denken, over auteursrecht: ik geloof niet dat die termen ook maar één keer zijn langsgekomen. Ik herinner me wel dat er een paar freelancers kwamen om een gastcollege te geven. En dat één van die freelancers vooral bij KPN werkte, bij de telefoonnummersinformatiedienst, omdat ze met schrijven niet genoeg verdiende. Inspirerend was dat…
Aandacht voor freelancen is nog altijd een ondergeschoven kindje op veel opleidingen. En dan vooral de zakelijke kant ervan: welke rechten heb je, hoe ga je om met contracten die steeds meer uitgeverijen aan hun freelancers toesturen, hoe zit het auteursrecht in elkaar en hoe kun je je als freelancer opstellen in auteursrechtkwesties? Wat zijn redelijke tarieven, hoe krijg je die?

De FLA geeft al een tijd voorlichting over dit soort kwesties aan studenten van post-academische journalistieke opleidingen, en wil dat komend seizoen uitbreiden naar verschillende HBO-opleidingen. Het verhaal van de FLA is al informatief, inspirerend en deskundig, maar natuurlijk zijn we toch benieuwd: wat willen aankomend journalisten weten over de freelance beroepspraktijk en over auteursrecht? En voor degenen die al als freelancer werken: wat is jouw wijze les als het gaat om zakelijk zijn en je auteursrecht verdedigen? Brand los!

Internationale perskaart hebben? Dan éérst lid worden van de NVJ. Want dat is de enige Nederlandse organisatie die is aangesloten bij de Internationale Federatie van Journalisten, de IFJ, en die geven de internationale perskaart uit. Van de gekke natuurlijk, want hoe bestaat het dat iemand verplicht is lid te worden van een bepaalde vakbond?

Andere organisaties, zoals de FLA, kunnen zich niet aansluiten bij de IFJ. De FLA zou journalisten in loondienst ‘discrimineren’ omdat ze geen lid kunnen worden – maar ja, voor vaste diensters valt er ook niets te halen bij de FLA, eigenlijk net zoals er voor freelancers weinig te halen valt bij de NVJ. Nou ja, behalve die perskaart dus.

Veel freelancers hebben die perskaart niet nodig want je kunt er ook één regelen via een redactie waar je voor werkt, maar buitenlandjournalisten kunnen soms niet zonder: in veel landen krijg je pas een persaccreditatie als je een IFJ-perskaart kunt tonen. En buitenlandcorrespondenten zijn steeds vaker freelancers. Dat juist zíj zo worden verplicht lid te worden van een vakbond die niet exclusief voor freelancers opkomt, is wel zuur.

Minstens tien euro ontvangen van Lira/Nieuwswaarde in december 2009? Goed nieuws dan: bij de aanstaande jaarvergadering van LIRA (29 mei) heb je het recht mee te stemmen over besluiten die ook jou als auteursrechthebbende aangaan!
Nou weten we bij de FLA natuurlijk best dat jaarvergaderingen en stemrecht bij dergelijke evenementen niet per se voor ultieme blijdschap zorgen bij freelance schrijvenden. Auteursrechten en het collectieve beheer ervan, en alle regels en discussies daar omheen, zijn ingewikkeld, en roven tijd die je ook kunt besteden aan lekker schrijven. Maar voor wie de tijd neemt er even in te duiken, is het interessante materie, de relatie tussen freelance journalisten en de Lira.
De Lira keert de collectief beheerde auteursrechten uit aan schrijvers, vertalers en journalisten. Het gaat vooral om secundaire rechten, dus de rechten over het gebruik dat niet onder de oorspronkelijke licentie valt – lees hier meer over de details. Nu doet de Lira dat pas sinds kort voor journalisten, want voorheen deed het onder journalisten bekendere Nieuwswaarde dat. Nu zijn Lira en Nieuwswaarde gefuseerd, en volgens de regels van het spel betekent dat dat de journalisten die nu dus bij Lira aangesloten zijn, een contract moeten tekenen. Met hun handtekening geven ze Lira het recht om namens hen te onderhandelen over secundaire rechten, én om die te innen in klinkende munt.
En hier komt de FLA om de hoek. Want het bestuur van de FLA is druk met Lira in gesprek over hoe dat aansluitingscontract voor journalisten er precies uit moet zien. De details voeren wat ver, maar ga er maar vanuit dat de FLA er alles aan gelegen is om er een contract van te maken dat opgewassen is tegen de toekomst. En tegen het verleden, zou je kunnen zeggen – voorbeeld: de Koninklijke Bibliotheek is bezig met een groot digitaliseringsproject, waarbij enorme hoeveelheden kranten in databanken worden gestopt en ontsloten. De FLA zorgt er via Lira voor dat de auteursrechthebbenden daarbij financieel krijgen wat hen toekomt. Interessant? Interessant. Meepraten en meestemmen op de jaarvergadering van Lira op 29 mei? Dat kan, op voorwaarde dat je als journalist eerder bij Nieuwswaarde aangesloten was én je bij de laatste uitbetaling van je rechten (december 2009) minstens 10 euro opstreek. Tot 29 mei!

Elke journalist die wel eens een boek geschreven heeft, kent de mailtjes van journalisten die óók plannen hebben voor een boek. De prangendste vragen gaan altijd over de verdiensten, over contracten en over de pr voor een boek. Tijdens de FLA-borrel van deze maand deed FLA-lid Geert Mak een boekje open over zijn ontwikkeling van journalist naar auteur (zie hier het verslag). Inspirerend, en behalve dat ook nog eens erg informatief. Maar eh, hoe doe je dat nou, een ‘contract goed lezen’, wat zijn je ‘nevenrechten’, en hoe moeilijk is het om e-books uit je contract houden, zoals Mak adviseert?

Stel je, óók bij je eerste boek, zo zakelijk mogelijk op. Informeren bij collega-journalisten die boeken op hun naam hebben staan, is natuurlijk prima. Maar de échte specialisten zitten bij de VSenV, de Vereniging voor Schrijvers en Vertalers, de koepelorganisatie waar ook de FLA onder valt. Zij kennen de contracten, zij kennen de voetangels en klemmen, zij kennen de uitgeverijen. En geven hun leden advies vanuit auteursperspectief. Dus: sta je op het punt in de voetsporen van Geert Mak te treden, laat je zakelijke instinct dan niet overschaduwen door je enthousiasme. Je wilt immers niet alleen een gedegen journalistiek boek afleveren, maar er ook als ondernemer wijzer van worden!

Freelancers zijn essentieel voor een goed functioneren van de mediabranche in het algemeen en journalistiek in het bijzonder. En dus verdienen die freelance schrijvenden het dat er zorgvuldig wordt omgegaan met hun belangen, zowel auteursrechtelijke als sociaal economische. Dat is in grote lijnen wat de FLA morgen zal bepleiten voor de Sociaal Economische Raad, die het kabinet advies gaat uitbrengen over de positie van zelfstandig ondernemers. De FLA heeft de eer als enige organisatie het woord te voeren over freelancers in de journalistiek.
De FLA pleit in de notitie die al aan de SER is aangeboden onder andere voor een einde van het verbod op collectieve onderhandelingen met uitgevers. Niet dat de FLA gek is op collectieve afspraken – we zijn geen vakbond – maar het moet mogelijk zijn collectieve minimumafspraken te maken, vooral in de strijd tegen het ‘wurgcontract’. Dat nog altijd oprukkende fenomeen legt freelancers slechte publicatievoorwaarden op met geen enkel respect voor auteursrecht. Het recht om dergelijke voorwaarden niet te accepteren is inmiddels flink uitgehold in deze tijd van mediaconcentraties: voor freelancers is het vaak stikken of slikken.
Klik op de link om de hele notitie te lezen!  

Goed stuk vandaag op de opiniepagina van NRC Handelsblad: het Platform Makers, waar ook de FLA onderdeel van is, pleit ervoor het verbod op collectieve onderhandelingen over tarieven en standaardcontracten af te schaffen voor de culturele sector. Het verbod wordt afgedwongen door de NMA, die collectief onderhandelen beschouwt als kartelvorming, en dat is verboden. Maar het verbod op kartelvorming is natuurlijk nooit bedoeld om commerciele omroepen en uitgevers te beschermen tegen musici, ontwerpers, scenarioschrijvers, acteurs en auteurs. Kortom: een uitzondering voor de culturele sector is op zijn plaats.

Het kabinet heeft de SER om advies gevraagd over de positie van zzp’ers op de arbeidsmarkt. De FreeLancers Associatie wil bij de opstelling van dat advies worden betrokken. In een brief aan de voorzitter van de SER schrijft het bestuur van de FLA dat zzp’ers in de journalistiek ondanks de Verklaring Arbeids- relatie (VAR) nooit echt zekerheid hebben over hun fiscale status. Een mogelijke oplossing ziet de FLA in het verminderen van het aantal verschillende VAR's en het afschaffen van het zogeheten ‘fictieve dienstverband’.
Lees hier de hele brief!