Blog

Freelance journalisten die zelf een boek schreven én in het nieuws waren, vertellen exclusief voor de FLA welke boeken hén inspireerden. In de eerste aflevering van Journalistieke Juweeltjes: Bette Dam, freelance journalist gespecialiseerd in Afghanistan.


Een boek is een journalistieke uitkomst. Een bron hoeft niet overgeslagen te worden omdat de deadline nadert (al moet je de darlings killen), het verhaal hoeft niet korter om in de kolommen te passen. Je hebt de tijd en de ruimte. En dat resulteert in veroveringen in de journalistiek. Door de Amerikaan STEVE COLL bijvoorbeeld.

Coll werkte wel op de redactie van de Washington Post, maar door al zijn ervaringen in Afghanistan sinds de jaren tachtig, wist hij een top-boek te ontwerpen: Ghost Wars, the secret history of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden, from the Soviet Invasion tot September 10 (uitgeverij Penguin, 2001). Het was voor mij een Bijbel, als debutante in de non-fictie boekschrijverij. Het heeft niet alleen de omvang van het religieuze boek, maar het hield me ook voortdurend voor hoe ik journalistiek moet bedrijven. Zoals wel vaker met deze iconen van journalisten barst het van de bronnen. Bij het omslaan van elke pagina zat ik in spanning te lezen of hij daar ook de key-witnsesses had gesproken. En ik ben niet vaak teleurgesteld. Hij weet wat de gedachtengang is op de ministeries, bij de geheime diensten. Alsof hij daar is aangeschoven en hun werk moeiteloos kon beoordelen (het was overigens ook het boek dat Obama las in zijn laatste uren als niet-president). 

Onlangs kwam Coll overigens met een boek over een onderwerp dat al vaak door m'n hoofd was geschoten: De Bin Ladens (uitgeverij Mouria, de Nederlandse vertaling, 2008). Prachtig boek, waarbij door lange gesprekken met de betrokken familieleden (nee, niet Osama himself helaas) een nieuw, opzienbarend beeld neerzet (en soms bevestigd) van gewone, soms puisant rijke en in Amerika geïntegreerde familieleden. Waarvan velen ook schrokken van 09/11.
Het mooie is dat Coll ook zoveel mogelijk de plekken heeft bezocht die hij beschrijft. De moeite die hij er in heeft gestoken – met de luxe van allerlei assistent-journalisten (wauw) - kon hij een compleet beeld schetsen.

Jongens die ook een belangrijk, geloofwaardig en beslissend netwerk hadden en de tijd namen om het verhaal te begrijpen, zijn FRANK WESTERMAN en BART RIJS geweest. Rijs heeft overigens inmiddels de opmerkelijke overstap naar het woordvoerderschap gemaakt. Toen ik hem in die hoedanigheid aan de telefoon kreeg, schrok ik. Hoe kon zo’n iemand met zo’n goed boek, het vak verlaten. Stilletjes hoop ik dat hij infiltreert bij zijn nieuwe werkgever, het ministerie van Buitenlandse Zaken. En er een boek over schrijft. Maar goed.
Van hen is Srebrenica, het Zwartste Scenario (uitgeverij Atlas, 1999). En het gaat over wat Saigon was voor de VS. Ik heb nooit helemaal spits gehad, zoals militairen zouden zeggen, over wat daar is gebeurd, maar daar heeft dit boek verandering in gebracht. Als schrijver van non-fictie kijk ik ook naar de techniek van het verwerken van de informatie. Coll gebruikt quotes, voetnoten (waar ik aantekeningen van maak voor mijn eigen werk), de verleden tijd en laat zijn getuigen dus terug kijken naar toen. Westerman/Rijs doen meer waar ik ook voor heb gekozen: eerst documenten en informatie verzamelen en het aan elkaar knopen, in de tijd schrijven, het reduceren van de quotes, waardoor het een lopend verhaal wordt. Ook zij verlieten hun bureaustoel in Nederland om alles van dichtbij te kunnen zien. En dus beschrijven. Een thriller, in hun geval.

LINDA POLMAN hoort ook thuis in dit rijtje. Het harde werken heeft tot twee veroveringen geleid: 'k Zag Twee Beren (uitgeverij Atlas, later Rozenberg Publishers, 2002) en De Crisiskaravaan (uitgeverij Balans, 2008). Beide een must voor elke student op de school van journalistiek. VN-missies zie je nooit meer hetzelfde na het lezen van 'K Zag Twee Beren en – dat is ook prachtig aan een goed boek – je leest de krantenartikelen ook kritischer nadat je dit heb verorberd.
Met de Crisiskaravaan heeft ze een ander onderwerp te pakken dat actueel blijft: de hulpverleningswereld. In de ‘normale’ journalistiek, de snelle jongens onder ons, is er geen tijd voor dit soort doorwrochte analyses die uiteindelijk een kraakhelder beeld achterlaten.  Elk conflict waar de NGO’s en VN’ers invliegen zou verslagen moeten worden door journalisten die met deze boeken onder hun arm lopen.

Voor de lezer die denkt: ik krijg het benauwd van een boek schrijven (wat ik niet snap, overigens), probeer es een stuk te slijten van twaalf pagina’s zoals MATTHIEU ALKINS deed in de Harpers’ Bazaar: The Master of Spin Boldak: Undercover with Afghanistan’s drug-trafficking border police. Deze jongen – een top-freelancer – heeft zich mee laten voeren met de drugsjongens in het gevaarlijke zuiden van Afghanistan, goed zijn research gedaan en legt en passant Afghanistan even uit. Briljant. Waar mijn oog wel over viel was dat hij zich stil heeft gehouden over zijn journalist-zijn toen hij de grens van Afghanistan over ging. Hij heeft ongezien jan en alleman kunnen spreken, maar in hoeverre is dat fair naar je bronnen toe?

BETTE DAM is freelance journalist, onder andere voor Vrij Nederland en de Wereldomroep. Ze publiceerde in augustus 2009 het boek 'Expeditie Uruzgan', de weg van Hamid Karzai naar het paleis (uitgeverij Arbeiderspers). Het boek is twee keer genomineerd: voor de Bob den Uyl-prijs en de Dick Scherpenzeel-prijs. Bij de uitreiking van de Dick Scherpenzeel-prijs, vorige week, maakte Bette zich hard voor onafhankelijke journalistiek.     

Internationale perskaart hebben? Dan éérst lid worden van de NVJ. Want dat is de enige Nederlandse organisatie die is aangesloten bij de Internationale Federatie van Journalisten, de IFJ, en die geven de internationale perskaart uit. Van de gekke natuurlijk, want hoe bestaat het dat iemand verplicht is lid te worden van een bepaalde vakbond?

Andere organisaties, zoals de FLA, kunnen zich niet aansluiten bij de IFJ. De FLA zou journalisten in loondienst ‘discrimineren’ omdat ze geen lid kunnen worden – maar ja, voor vaste diensters valt er ook niets te halen bij de FLA, eigenlijk net zoals er voor freelancers weinig te halen valt bij de NVJ. Nou ja, behalve die perskaart dus.

Veel freelancers hebben die perskaart niet nodig want je kunt er ook één regelen via een redactie waar je voor werkt, maar buitenlandjournalisten kunnen soms niet zonder: in veel landen krijg je pas een persaccreditatie als je een IFJ-perskaart kunt tonen. En buitenlandcorrespondenten zijn steeds vaker freelancers. Dat juist zíj zo worden verplicht lid te worden van een vakbond die niet exclusief voor freelancers opkomt, is wel zuur.

Uw FLA-blogger volgde de Zwolse opleiding tot journalist (destijds ‘Hoger Informatie en Communicatie Onderwijs’ geheten) tussen 1988 en 1992. Dus de details zijn niet meer te achterhalen, maar zeker is dat er destijds nauwelijks aandacht was voor freelancen. Wie het blok ‘freelance’ volgde, scoorde daarvoor een voldoende als hij/zij een stuk verkocht aan een opdrachtgever waar je níet stage had gelopen. FLA-blogger liep stage bij (wijlen) het Hengelo’s Dagblad en verkocht haar freelance-stuk aan de feature-redactie van hetzelfde concern, Tubantia. Voor een habbekrats, en het stuk was zonder overleg gehalveerd. Voldoende!
Over tarieven, onderhandelen, over creatief denken, over auteursrecht: ik geloof niet dat die termen ook maar één keer zijn langsgekomen. Ik herinner me wel dat er een paar freelancers kwamen om een gastcollege te geven. En dat één van die freelancers vooral bij KPN werkte, bij de telefoonnummersinformatiedienst, omdat ze met schrijven niet genoeg verdiende. Inspirerend was dat…
Aandacht voor freelancen is nog altijd een ondergeschoven kindje op veel opleidingen. En dan vooral de zakelijke kant ervan: welke rechten heb je, hoe ga je om met contracten die steeds meer uitgeverijen aan hun freelancers toesturen, hoe zit het auteursrecht in elkaar en hoe kun je je als freelancer opstellen in auteursrechtkwesties? Wat zijn redelijke tarieven, hoe krijg je die?

De FLA geeft al een tijd voorlichting over dit soort kwesties aan studenten van post-academische journalistieke opleidingen, en wil dat komend seizoen uitbreiden naar verschillende HBO-opleidingen. Het verhaal van de FLA is al informatief, inspirerend en deskundig, maar natuurlijk zijn we toch benieuwd: wat willen aankomend journalisten weten over de freelance beroepspraktijk en over auteursrecht? En voor degenen die al als freelancer werken: wat is jouw wijze les als het gaat om zakelijk zijn en je auteursrecht verdedigen? Brand los!

Mijmer er eens even lekker over weg, het auteursrecht dat, volgens de huidige wet, pas verloopt zeventig jaar na je dood. Heb je in 2010 een boek geschreven, houden je kindskinderen daar in pakweg het jaar 2110 nog een grijpstuiver aan over – aangenomen dat je rond 2050 sterft. Prachtig en volstrekt terecht, of totaal achterhaald en niet meer van deze (of volgende) eeuw?

GroenLinks heeft de discussie over auteursrecht op scherp gezet door in het concept-verkiezingsprogramma te pleiten voor een auteursrecht van tien jaar na de eerste openbaarmaking – hoewel Femke Halsema daar inmiddels genuanceerder over schreef. Schrijver dezes krijgt het er warm van: ze publiceerde een boek in 1999, en dat zou dan nu vogelvrij zijn. Geld brengt het boek al lang niet meer op, afgezien dan van jaarlijks een paar tientjes uitleenvergoeding via Lira. Maar wat zou er met die tekst gebeuren na het verlopen van het auteursrecht?

Een ander gaat ermee aan de haal, haalt er stukjes uit, voegt er hier en daar wat aan toe, geeft er een nieuwe draai aan, een eigen interpretatie. Dat kan goed aflopen en een vernieuwing, een verrijking zijn. Maar ook een absoluut gruwelscenario: je eigen werk terugzien, maar dan geheel verknoeid. Dat kan nu óók gebeuren – er wordt wat afgeknipt en geplakt op internet – maar nu kun je er in ieder geval iets tegen doen. Wat als dat niet meer kan, omdat je na tien jaar je auteursrecht van rechtswege verliest? Is dat vooral een financiële aderlating, of een creatieve nachtmerrie?

Mijmer met ons mee: tien jaar auteursrecht, waar zit voor jou de pijn? Of vind je het juist een prima idee?

Minstens tien euro ontvangen van Lira/Nieuwswaarde in december 2009? Goed nieuws dan: bij de aanstaande jaarvergadering van LIRA (29 mei) heb je het recht mee te stemmen over besluiten die ook jou als auteursrechthebbende aangaan!
Nou weten we bij de FLA natuurlijk best dat jaarvergaderingen en stemrecht bij dergelijke evenementen niet per se voor ultieme blijdschap zorgen bij freelance schrijvenden. Auteursrechten en het collectieve beheer ervan, en alle regels en discussies daar omheen, zijn ingewikkeld, en roven tijd die je ook kunt besteden aan lekker schrijven. Maar voor wie de tijd neemt er even in te duiken, is het interessante materie, de relatie tussen freelance journalisten en de Lira.
De Lira keert de collectief beheerde auteursrechten uit aan schrijvers, vertalers en journalisten. Het gaat vooral om secundaire rechten, dus de rechten over het gebruik dat niet onder de oorspronkelijke licentie valt – lees hier meer over de details. Nu doet de Lira dat pas sinds kort voor journalisten, want voorheen deed het onder journalisten bekendere Nieuwswaarde dat. Nu zijn Lira en Nieuwswaarde gefuseerd, en volgens de regels van het spel betekent dat dat de journalisten die nu dus bij Lira aangesloten zijn, een contract moeten tekenen. Met hun handtekening geven ze Lira het recht om namens hen te onderhandelen over secundaire rechten, én om die te innen in klinkende munt.
En hier komt de FLA om de hoek. Want het bestuur van de FLA is druk met Lira in gesprek over hoe dat aansluitingscontract voor journalisten er precies uit moet zien. De details voeren wat ver, maar ga er maar vanuit dat de FLA er alles aan gelegen is om er een contract van te maken dat opgewassen is tegen de toekomst. En tegen het verleden, zou je kunnen zeggen – voorbeeld: de Koninklijke Bibliotheek is bezig met een groot digitaliseringsproject, waarbij enorme hoeveelheden kranten in databanken worden gestopt en ontsloten. De FLA zorgt er via Lira voor dat de auteursrechthebbenden daarbij financieel krijgen wat hen toekomt. Interessant? Interessant. Meepraten en meestemmen op de jaarvergadering van Lira op 29 mei? Dat kan, op voorwaarde dat je als journalist eerder bij Nieuwswaarde aangesloten was én je bij de laatste uitbetaling van je rechten (december 2009) minstens 10 euro opstreek. Tot 29 mei!

Wie is daar nou níet voor, een vrij internet? Iederéén! Toch? Het klonk in ieder geval allemaal volstrekt logisch in de toespraak die Groen Links-voorvrouw Femke Halsema gisteren hield tijdens Twisk, een feestje voor haar volgers op Twitter. Vrij internet, dat betekent: géén internetcensuur in China, géén opsporingsmethoden die ieders privacy totaal om zeep helpen alleen om illegale downloaders te pakken, géén auteursrechten die misbruikt worden om het businessmodel van de rijke muziekindustrie in stand te houden.
Klinkt prachtig allemaal, maar natuurlijk is het nogal simplistisch om internetcensuur in China en auteursrechten in Nederland húp in één beweging op de grote hoop van het online onrecht te vegen. Auteursrecht draait om meer dan het gevuld houden van de zakken van rijke jongens en meiden in de entertainmentindustrie. Het draait ook om, bijvoorbeeld, beeldend kunstenaars en schrijvers die als kleine zelfstandige hun best doen rond te komen, keihard werken en oorspronkelijk werk creëren, en van de opbrengsten van dat auteursrechterlijk beschermde werk hun dagelijks brood kopen.
Het auteursrecht om zeep helpen zonder hun belangen te beschermen, speelt juist grote spelers in de mediamarkt, zoals uitgevers, in de kaart. En die krijgen de laatste jaren tóch al meer macht door mediaconcentraties. Het lijkt ons sterk dat Femke Halsema deze kant van het verhaal niet kent. En mocht ze het onverhoopt nog níet kennen: bij deze!

Freelancers zijn essentieel voor een goed functioneren van de mediabranche in het algemeen en journalistiek in het bijzonder. En dus verdienen die freelance schrijvenden het dat er zorgvuldig wordt omgegaan met hun belangen, zowel auteursrechtelijke als sociaal economische. Dat is in grote lijnen wat de FLA morgen zal bepleiten voor de Sociaal Economische Raad, die het kabinet advies gaat uitbrengen over de positie van zelfstandig ondernemers. De FLA heeft de eer als enige organisatie het woord te voeren over freelancers in de journalistiek.
De FLA pleit in de notitie die al aan de SER is aangeboden onder andere voor een einde van het verbod op collectieve onderhandelingen met uitgevers. Niet dat de FLA gek is op collectieve afspraken – we zijn geen vakbond – maar het moet mogelijk zijn collectieve minimumafspraken te maken, vooral in de strijd tegen het ‘wurgcontract’. Dat nog altijd oprukkende fenomeen legt freelancers slechte publicatievoorwaarden op met geen enkel respect voor auteursrecht. Het recht om dergelijke voorwaarden niet te accepteren is inmiddels flink uitgehold in deze tijd van mediaconcentraties: voor freelancers is het vaak stikken of slikken.
Klik op de link om de hele notitie te lezen!  

Het FLA-bestuur kreeg de afgelopen weken van verschillende kanten signalen dat studenten journalistiek (zowel HBO als WO) tijdens hun stages zouden worden uitgebuit. De begeleiding en vergoeding zouden onder de maat zijn, maar ook auteursrechterlijk zou er veel mis gaan. Stagiairs zouden volgens de berichten afstand moeten doen van het auteursrecht op de teksten die ze tijdens hun stage schrijven, en uitgevers gaan met dat auteursrecht aan de haal. En dat is de FLA natuurijk een doorn in het oog. Daarom heeft de FLA besloten het probleem aan de orde te stellen in een overleg met studenten, mensen uit de media, en vertegenwoordigers van de opleidingen cq de HBO-Raad. Als het inderdaad om een algemeen probleem gaat, wilen we daar wat aan proberen te doen. Zodat ook de nieuwe generatie journalisten weet dat schending van je auteursrecht niet normaal is!

Gerechtigheid: freelance onderzoeksjournalist en FLA-lid Marcel Metze kan toch een ongecensureerde versie uitgeven van zijn boek over de reorganisatie bij Rijkswaterstaat. Later deze week komt de deal waarschijnlijk definitief rond.

De Tweede Kamer moet bij minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat aandringen op onmiddellijke en integrale publicatie van het door onderzoeksjournalist Marcel Metze geschreven boek over Rijkswaterstaat. Dat stelt het bestuur van de Vereniging van Schrijvers en Vertalers in reactie op de uitspraak die de rechtbank in Den Haag op 9 december heeft gedaan in het kort geding van FLA-lid Metze tegen Rijkswaterstaat.

Wie is er niet eens zomaar een tekst van zichzelf tegengekomen op internet, zonder dat daarvoor toestemming werd gevraagd, laat staan een vergoeding betaald? Zulke auteursrechtschendingen zijn wijdverbreid op internet. Ze zelf opsporen, valt niet altijd mee. De stichting Lira werkt nu aan de gratis Lira Online Inbreuk Speurder, kortweg LOIS. Nog niet volledig operationeel, maar wie er in de huidige pilotfase mee werkt, kan al schendingen opsporen én helpt mee het systeem te verbeteren. LOIS is nu nog voor iedereen toegankelijk, maar na de pilotfase alleen nog voor Lira-aangeslotenen. FLA-leden kunnen voor advies over te nemen actie bij schendingen natuurlijk bij de FLA terecht.
Wie niet wil wachten op een feilloos LOIS en ondertussen zijn of haar werk ook commercieel wil exploiteren, kloppe tegen betaling aan bij bureau Cozzmoss.

België keert auteurs van boeken pas sinds 2004 vergoedingen uit voor het uitlenen van hun werk bij bibliotheken. En dat, zo heeft het Hof van Beroep van Brussel bepaald, had al gemoeten sinds 1994. Tijd voor schadevergoedingen dus! Dat is niet alleen goed nieuws voor Belgische auteurs, maar ook voor Nederlandse, want ook hun boeken worden natuurlijk veelvuldig uitgeleend door Belgische bibliotheken. Hoeveel er precies uitgekeerd zal worden, daarover is nog gehakketak gaande.

Het kabinet wil de onderhandelingspositie van auteurs richting opdrachtgevers versterken en overweegt collectieve afspraken toe te staan over minimumtarieven en royalties. Een succes voor de Vereniging van Schrijvers en Vertalers (de koepel waar de FLA onder valt), die samen met andere organisaties al jaren pleit voor een wettelijke regeling van het auteurscontractenrecht. Auteurs zijn voor de exploitatie van hun creatieve arbeid veelal aangewezen op mediabedrijven. Die maken misbruik van hun macht door eenzijdige exploitatiecontracten op te leggen. In zijn reactie op het rapport van de parlementaire werkgroep auteursrecht (commissie-Gerkens) erkent het kabinet voor het eerst dat het normale overeenkomstenrecht hier niet toereikend is. Daardoor ontstaat er nu zicht op wettelijke mogelijkheden om paal en perk te stellen aan ‘wurg-contracten’.

Adam Curry tegen Privé; het roddelweekblad gebruikte een foto van Adam Curry van Flickr, waarvan Curry had aangegeven dat hij alleen gratis gebruikt mag worden voor niet-commerciële doelen. De rechter heeft nu bepaald dat Privé de foto dus inderdaad niet had mogen gebruiken. Kortom: een Creative Commons-licentie op je auteursrechterlijk beschermde werk zetten, heeft zeker ook juridische waarde!

‘Het internet is een medium dat is gemaakt voor het overnemen en kopiëren van materiaal’, vindt ICT-jurist Arnout Engelfriet. Is daarmee de auteurswet achterhaald, en betekent het dat voor het overnemen en kopiëren van tekst en foto’s ook geen harde euro’s hoeven te worden betaald? Op website De Nieuwe Reporter ontspint zich een interessante discussie tussen Engelfriet en FLA-voorzitter Pierre Spaninks. Wij van de FLA zijn het met onze voorzitter eens: diefstal kan niet het fundament zijn van een nieuwe media-economie.

Dagbladen krijgen de smaak helemaal te pakken: ze sturen fanatiek rekeningen aan bedrijven die hun auteursrecht schenden door tekst en beeld zonder toestemming en zonder betaling over te nemen op hun website. Trouw heeft al voor zo’n honderdduizend euro aan rekeningen verstuurd en ook de Volkskrant gaat op op jacht naar auteursrechtschenders en de bijbehorende poen. Prima natuurlijk, dat kranten het auteursrecht serieus nemen.

Britse freelancers brengen vandaag in ledigheid in een Londense kroeg door. Niet om zich te bedrinken, maar als protest tegen steeds verder dalende honoraria en uitgeklede (auteurs)rechten. ‘De lage betaling en slechte behandeling van freelancers leidt tot slechte journalistiek’, laat freelancer en initiatiefnemer Liz Hogdkinson via de mail weten. ‘Met deze Day of Inaction protesteren we tegen die ontwikkeling.’

Een stakingsdag dus eigenlijk, maar dat woord gebruikt Hogdkinson nadrukkelijk niet, want ‘staken’ is werknemersjargon en geen terminologie voor vrije schrijvers. Lastig zeker, om een flinke groep freelancers te bewegen tot inactiviteit? ‘Nou nee’, schrijft Hogdkinson, ‘het organiseerde zich eigenlijk vanzelf. Ik postte een protest op een freelancerswebsite met een roep om actie, en voor ik het wist verspreidde mijn oproep zich. Freelancers leggen hun werk niet makkelijk neer, ze pikken alles om maar geen opdrachtgevers kwijt te raken, maar nu sluiten veel mensen zich aan. We hebben er genoeg van.’

Hogdkinson legt uit dat de positie van freelancers in het Verenigd Koninkrijk is veranderd door de zwakkere positie van bonden en de opkomst van internet. Hogdkinson: ‘Vroeger werd er geen kopij geaccepteerd van journalisten die niet bij een journalistenbond waren aangesloten, en je kon je daar alleen bij aansluiten als je goed geschoold was. We onderhandelden collectief over tarieven, die op die manier redelijk hoog bleven. Maar de bonden hebben minder macht, en tegenwoordig kan iedereen die op internet publiceert zich journalist noemen. De tarieven zijn gekelderd en we kunnen steeds moeilijker een beroep doen op onze rechten.’ Ze voegt toe: ‘Het is natuurlijk niets nieuws dat het niet makkelijk is een goed bestaan op te bouwen als freelancer. Maar de arrogantie waarmee we tegenwoordig behandeld worden, die is wél nieuw.’

De freelancers kozen Witte Donderdag als protestdag, omdat dat, ook al vroeger, een vrije dag was voor journalisten omdat er op Goede Vrijdag geen krant uitkwam. Hogdkinson: ‘Ze zaten dan bij elkaar in een kroeg in Fleet Street, dus dat doen wij vandaag ook. We nemen de telefoon niet op, we beantwoorden geen mail, we werken niet. Of het protest een vervolg krijgt? Dat weten we nog niet. Eerst maar eens naar het café.’

Nog ruim twee weken, dan is de deadline van de editie 2009 van het project Vergeten Verhalen. Via de website kun je een idee insturen voor een reportage uit een ontwikkelingsland over een onderwerp dat in de media onderbelicht is gebleven, genegeerd of vergeten. Vergeten Verhalen is een initiatief van de Dick Scherpenzeel Stichting, die zich inzet voor meer en betere berichtgeving over ontwikkelingsvraagstukken. Wat er te winnen valt? De tien beste ideeën winnen een mini-camera, het beste idee een reisfonds van € 2500,-. Deadline: 10 december.

België keert auteurs van boeken pas sinds 2004 vergoedingen uit voor het uitlenen van hun werk bij bibliotheken. En dat, zo heeft het Hof van Beroep van Brussel bepaald, had al gemoeten sinds 1994. Tijd voor schadevergoedingen dus! Dat is niet alleen goed nieuws voor Belgische auteurs, maar ook voor Nederlandse, want ook hun boeken worden natuurlijk veelvuldig uitgeleend door Belgische bibliotheken. Hoeveel er precies uitgekeerd zal worden, daarover is nog gehakketak gaande.

Zo zien we dat graag: freelancers die uit protest tegen een misstand in de media massaal het werk neerleggen. Het gebeurt alleen niet vaak, veelal omdat freelancers bang zijn hun opdrachtgever te verliezen. Maar in België leggen freelancers nu wél gezamenlijk het werk neer.

Uw FLA-blogger volgde de Zwolse opleiding tot journalist (destijds ‘Hoger Informatie en Communicatie Onderwijs’ geheten) tussen 1988 en 1992. Dus de details zijn niet meer te achterhalen, maar zeker is dat er destijds nauwelijks aandacht was voor freelancen. Wie het blok ‘freelance’ volgde, scoorde daarvoor een voldoende als hij/zij een stuk verkocht aan een opdrachtgever waar je níet stage had gelopen. FLA-blogger liep stage bij (wijlen) het Hengelo’s Dagblad en verkocht haar freelance-stuk aan de feature-redactie van hetzelfde concern, Tubantia. Voor een habbekrats, en het stuk was zonder overleg gehalveerd. Voldoende!
Over tarieven, onderhandelen, over creatief denken, over auteursrecht: ik geloof niet dat die termen ook maar één keer zijn langsgekomen. Ik herinner me wel dat er een paar freelancers kwamen om een gastcollege te geven. En dat één van die freelancers vooral bij KPN werkte, bij de telefoonnummersinformatiedienst, omdat ze met schrijven niet genoeg verdiende. Inspirerend was dat…
Aandacht voor freelancen is nog altijd een ondergeschoven kindje op veel opleidingen. En dan vooral de zakelijke kant ervan: welke rechten heb je, hoe ga je om met contracten die steeds meer uitgeverijen aan hun freelancers toesturen, hoe zit het auteursrecht in elkaar en hoe kun je je als freelancer opstellen in auteursrechtkwesties? Wat zijn redelijke tarieven, hoe krijg je die?

De FLA geeft al een tijd voorlichting over dit soort kwesties aan studenten van post-academische journalistieke opleidingen, en wil dat komend seizoen uitbreiden naar verschillende HBO-opleidingen. Het verhaal van de FLA is al informatief, inspirerend en deskundig, maar natuurlijk zijn we toch benieuwd: wat willen aankomend journalisten weten over de freelance beroepspraktijk en over auteursrecht? En voor degenen die al als freelancer werken: wat is jouw wijze les als het gaat om zakelijk zijn en je auteursrecht verdedigen? Brand los!

Minstens tien euro ontvangen van Lira/Nieuwswaarde in december 2009? Goed nieuws dan: bij de aanstaande jaarvergadering van LIRA (29 mei) heb je het recht mee te stemmen over besluiten die ook jou als auteursrechthebbende aangaan!
Nou weten we bij de FLA natuurlijk best dat jaarvergaderingen en stemrecht bij dergelijke evenementen niet per se voor ultieme blijdschap zorgen bij freelance schrijvenden. Auteursrechten en het collectieve beheer ervan, en alle regels en discussies daar omheen, zijn ingewikkeld, en roven tijd die je ook kunt besteden aan lekker schrijven. Maar voor wie de tijd neemt er even in te duiken, is het interessante materie, de relatie tussen freelance journalisten en de Lira.
De Lira keert de collectief beheerde auteursrechten uit aan schrijvers, vertalers en journalisten. Het gaat vooral om secundaire rechten, dus de rechten over het gebruik dat niet onder de oorspronkelijke licentie valt – lees hier meer over de details. Nu doet de Lira dat pas sinds kort voor journalisten, want voorheen deed het onder journalisten bekendere Nieuwswaarde dat. Nu zijn Lira en Nieuwswaarde gefuseerd, en volgens de regels van het spel betekent dat dat de journalisten die nu dus bij Lira aangesloten zijn, een contract moeten tekenen. Met hun handtekening geven ze Lira het recht om namens hen te onderhandelen over secundaire rechten, én om die te innen in klinkende munt.
En hier komt de FLA om de hoek. Want het bestuur van de FLA is druk met Lira in gesprek over hoe dat aansluitingscontract voor journalisten er precies uit moet zien. De details voeren wat ver, maar ga er maar vanuit dat de FLA er alles aan gelegen is om er een contract van te maken dat opgewassen is tegen de toekomst. En tegen het verleden, zou je kunnen zeggen – voorbeeld: de Koninklijke Bibliotheek is bezig met een groot digitaliseringsproject, waarbij enorme hoeveelheden kranten in databanken worden gestopt en ontsloten. De FLA zorgt er via Lira voor dat de auteursrechthebbenden daarbij financieel krijgen wat hen toekomt. Interessant? Interessant. Meepraten en meestemmen op de jaarvergadering van Lira op 29 mei? Dat kan, op voorwaarde dat je als journalist eerder bij Nieuwswaarde aangesloten was én je bij de laatste uitbetaling van je rechten (december 2009) minstens 10 euro opstreek. Tot 29 mei!

Elke journalist die wel eens een boek geschreven heeft, kent de mailtjes van journalisten die óók plannen hebben voor een boek. De prangendste vragen gaan altijd over de verdiensten, over contracten en over de pr voor een boek. Tijdens de FLA-borrel van deze maand deed FLA-lid Geert Mak een boekje open over zijn ontwikkeling van journalist naar auteur (zie hier het verslag). Inspirerend, en behalve dat ook nog eens erg informatief. Maar eh, hoe doe je dat nou, een ‘contract goed lezen’, wat zijn je ‘nevenrechten’, en hoe moeilijk is het om e-books uit je contract houden, zoals Mak adviseert?

Stel je, óók bij je eerste boek, zo zakelijk mogelijk op. Informeren bij collega-journalisten die boeken op hun naam hebben staan, is natuurlijk prima. Maar de échte specialisten zitten bij de VSenV, de Vereniging voor Schrijvers en Vertalers, de koepelorganisatie waar ook de FLA onder valt. Zij kennen de contracten, zij kennen de voetangels en klemmen, zij kennen de uitgeverijen. En geven hun leden advies vanuit auteursperspectief. Dus: sta je op het punt in de voetsporen van Geert Mak te treden, laat je zakelijke instinct dan niet overschaduwen door je enthousiasme. Je wilt immers niet alleen een gedegen journalistiek boek afleveren, maar er ook als ondernemer wijzer van worden!

Freelancers zijn essentieel voor een goed functioneren van de mediabranche in het algemeen en journalistiek in het bijzonder. En dus verdienen die freelance schrijvenden het dat er zorgvuldig wordt omgegaan met hun belangen, zowel auteursrechtelijke als sociaal economische. Dat is in grote lijnen wat de FLA morgen zal bepleiten voor de Sociaal Economische Raad, die het kabinet advies gaat uitbrengen over de positie van zelfstandig ondernemers. De FLA heeft de eer als enige organisatie het woord te voeren over freelancers in de journalistiek.
De FLA pleit in de notitie die al aan de SER is aangeboden onder andere voor een einde van het verbod op collectieve onderhandelingen met uitgevers. Niet dat de FLA gek is op collectieve afspraken – we zijn geen vakbond – maar het moet mogelijk zijn collectieve minimumafspraken te maken, vooral in de strijd tegen het ‘wurgcontract’. Dat nog altijd oprukkende fenomeen legt freelancers slechte publicatievoorwaarden op met geen enkel respect voor auteursrecht. Het recht om dergelijke voorwaarden niet te accepteren is inmiddels flink uitgehold in deze tijd van mediaconcentraties: voor freelancers is het vaak stikken of slikken.
Klik op de link om de hele notitie te lezen!  

Goed stuk vandaag op de opiniepagina van NRC Handelsblad: het Platform Makers, waar ook de FLA onderdeel van is, pleit ervoor het verbod op collectieve onderhandelingen over tarieven en standaardcontracten af te schaffen voor de culturele sector. Het verbod wordt afgedwongen door de NMA, die collectief onderhandelen beschouwt als kartelvorming, en dat is verboden. Maar het verbod op kartelvorming is natuurlijk nooit bedoeld om commerciele omroepen en uitgevers te beschermen tegen musici, ontwerpers, scenarioschrijvers, acteurs en auteurs. Kortom: een uitzondering voor de culturele sector is op zijn plaats.

Het kabinet heeft de SER om advies gevraagd over de positie van zzp’ers op de arbeidsmarkt. De FreeLancers Associatie wil bij de opstelling van dat advies worden betrokken. In een brief aan de voorzitter van de SER schrijft het bestuur van de FLA dat zzp’ers in de journalistiek ondanks de Verklaring Arbeids- relatie (VAR) nooit echt zekerheid hebben over hun fiscale status. Een mogelijke oplossing ziet de FLA in het verminderen van het aantal verschillende VAR's en het afschaffen van het zogeheten ‘fictieve dienstverband’.
Lees hier de hele brief!

De samenstelling van het FLA-bestuur is veranderd. Nieuw in het bestuur is theaterjournalist Wijbrand Schaap.

Het was een groot succes: gisteravond hielden 3 coaches een presentatie over hun werk voor FLA-leden, waarin duidelijk werd wat een coach kan betekenen voor de carrière van freelance schrijvenden. De FLA gaat verder in gesprek met coaches Miranda Apeldoorn, Pietha de Voogd en Thea Groeneveld om te kijken hoe zij FLA-leden in de toekomst van dienst kunnen zijn. FLA-leden krijgen hierover vanzelf bericht!

Vanaf begin mei is de FLA actief op twitter. Je kunt ons volgen op http://twitter.com/vrijeschrijvers

Britse freelancers brengen vandaag in ledigheid in een Londense kroeg door. Niet om zich te bedrinken, maar als protest tegen steeds verder dalende honoraria en uitgeklede (auteurs)rechten. ‘De lage betaling en slechte behandeling van freelancers leidt tot slechte journalistiek’, laat freelancer en initiatiefnemer Liz Hogdkinson via de mail weten. ‘Met deze Day of Inaction protesteren we tegen die ontwikkeling.’

Een stakingsdag dus eigenlijk, maar dat woord gebruikt Hogdkinson nadrukkelijk niet, want ‘staken’ is werknemersjargon en geen terminologie voor vrije schrijvers. Lastig zeker, om een flinke groep freelancers te bewegen tot inactiviteit? ‘Nou nee’, schrijft Hogdkinson, ‘het organiseerde zich eigenlijk vanzelf. Ik postte een protest op een freelancerswebsite met een roep om actie, en voor ik het wist verspreidde mijn oproep zich. Freelancers leggen hun werk niet makkelijk neer, ze pikken alles om maar geen opdrachtgevers kwijt te raken, maar nu sluiten veel mensen zich aan. We hebben er genoeg van.’

Hogdkinson legt uit dat de positie van freelancers in het Verenigd Koninkrijk is veranderd door de zwakkere positie van bonden en de opkomst van internet. Hogdkinson: ‘Vroeger werd er geen kopij geaccepteerd van journalisten die niet bij een journalistenbond waren aangesloten, en je kon je daar alleen bij aansluiten als je goed geschoold was. We onderhandelden collectief over tarieven, die op die manier redelijk hoog bleven. Maar de bonden hebben minder macht, en tegenwoordig kan iedereen die op internet publiceert zich journalist noemen. De tarieven zijn gekelderd en we kunnen steeds moeilijker een beroep doen op onze rechten.’ Ze voegt toe: ‘Het is natuurlijk niets nieuws dat het niet makkelijk is een goed bestaan op te bouwen als freelancer. Maar de arrogantie waarmee we tegenwoordig behandeld worden, die is wél nieuw.’

De freelancers kozen Witte Donderdag als protestdag, omdat dat, ook al vroeger, een vrije dag was voor journalisten omdat er op Goede Vrijdag geen krant uitkwam. Hogdkinson: ‘Ze zaten dan bij elkaar in een kroeg in Fleet Street, dus dat doen wij vandaag ook. We nemen de telefoon niet op, we beantwoorden geen mail, we werken niet. Of het protest een vervolg krijgt? Dat weten we nog niet. Eerst maar eens naar het café.’

Goed stuk vandaag op de opiniepagina van NRC Handelsblad: het Platform Makers, waar ook de FLA onderdeel van is, pleit ervoor het verbod op collectieve onderhandelingen over tarieven en standaardcontracten af te schaffen voor de culturele sector. Het verbod wordt afgedwongen door de NMA, die collectief onderhandelen beschouwt als kartelvorming, en dat is verboden. Maar het verbod op kartelvorming is natuurlijk nooit bedoeld om commerciele omroepen en uitgevers te beschermen tegen musici, ontwerpers, scenarioschrijvers, acteurs en auteurs. Kortom: een uitzondering voor de culturele sector is op zijn plaats.

Gerechtigheid: freelance onderzoeksjournalist en FLA-lid Marcel Metze kan toch een ongecensureerde versie uitgeven van zijn boek over de reorganisatie bij Rijkswaterstaat. Later deze week komt de deal waarschijnlijk definitief rond.

De FLA/VSenV heeft zich met een groot aantal organisaties verenigd in het Platform Makers. Dit Platform komt op voor het auteursrecht van individuele auteurs en beeldend kunstenaars. Door de bundeling van krachten willen de organisaties voor auteursrechthebbenden één aanspreekpunt creëren en zo samen optrekken om de positie van de makers te verstevigen. Surf voor meer informatie naar de website van het Platfom Makers.

De Tweede Kamer moet bij minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat aandringen op onmiddellijke en integrale publicatie van het door onderzoeksjournalist Marcel Metze geschreven boek over Rijkswaterstaat. Dat stelt het bestuur van de Vereniging van Schrijvers en Vertalers in reactie op de uitspraak die de rechtbank in Den Haag op 9 december heeft gedaan in het kort geding van FLA-lid Metze tegen Rijkswaterstaat.

Onderzoeksjournalist en FLA-lid Marcel Metze probeert via de rechter integrale publicatie van zijn boek over Rijkswaterstaat (RWS) af te dwingen.
Metze schreef het boek in opdracht van RWS onder garantie van onafhankelijkheid, maar nu wil de RWS-top het niet uitgeven. In zijn contract had hij de toezegging gekregen dat hij het in dat geval ook onder eigen verantwoordelijkheid zou mogen publiceren, maar dat wil RWS nu tegenhouden. 
Nu trekt Metze met steun van de Stichting Rechtshulp Auteurs ten strijde voor zijn onafhankelijkheid. Hij heeft een kort geding aangespannen tegen RWS dat op woensdag 25 november om 12.00 uur dient voor de rechtbank in Den Haag. De zitting is openbaar.

Zo zien we dat graag: freelancers die uit protest tegen een misstand in de media massaal het werk neerleggen. Het gebeurt alleen niet vaak, veelal omdat freelancers bang zijn hun opdrachtgever te verliezen. Maar in België leggen freelancers nu wél gezamenlijk het werk neer.

De Tegels, de jaarprijzen voor de journalistiek, werden vanavond uitgereikt, en wat blijkt wederom? De Tegels gaan naar journalisten in vaste dienst, freelancers komen er niet aan te pas. Omdat je als journalist niet hoeft te wachten tot de hoofdredacteur je voordraagt voor een prijs maar je ook zélf je werk kunt insturen, steken we de hand maar eens in eigen boezem: freelancers, aarzel niet bij de volgende Tegels en stuur begin 2010 je werk in voor de Tegels van 2009!

Ineens wist ze het: het was hoog tijd eens flink de bezem te halen door haar online netwerken. Karina Meerman, freelance journalist, realiseerde zich dat de focus in haar werk aan het veranderen was. De mensen waarmee ze in contact stond op Twitter en de RSS-feeds die ze volgde, sloten niet meer aan bij het werk wat ze feitelijk deed. ‘Ik ben lange tijd technologiejournalist geweest, maar ik ben nu bedrijfsjournalist. Waarom zou ik eigenlijk nog sites volgen die er voor mij niet meer toe doen, of mensen volgen op Twitter die je ‘hoort’ te volgen?’ Ze schoonde haar netwerk flink op. Het hielp haar om de nieuwe focus in haar werk helder te krijgen.

Een ideaal klusje eigenlijk, tijdens de vaak toch luwe zomermaanden: eens bekijken of je online netwerken nog aansluiten bij je werk. Voegen ze nog iets toe, of kosten ze alleen maar tijd? Of zouden sommige netwerken juist wel wat uitbreiding kunnen gebruiken? Emily Gordts, die dit jaar als schrijfster debuteerde met de roman Arty-farty, kwam er door de vakantie van dit jaar achter dat ze de sociale media makkelijker kan missen dan ze had gedacht, en heeft het online activiteiten drastisch teruggeschroefd.

‘Tijdens het schrijven van mijn boek hield ik een weblog bij, en die blogs plaatste ik ook op LinkedIn en ik zette een linkje naar nieuwe blogposts op Twitter. Maar ik zet nooit een communicatiemiddel in met als doel meer business te generen of zo. Het valt op als je alleen maar ‘zendt’ en dan vinden mensen je niet meer interessant. Dat merk ik ook bij mezelf in relatie tot anderen. Dus toen ik nog actief met mijn weblog bezig was, twitterde ik de link van een nieuwe blog post door, en ik liet mensen weten als er een recensie van Arty-farty te vinden was ergens, maar ik doorspekte dit met andere dingetjes. Niet bewust trouwens, dat ging gewoon vanzelf.’

Ze heeft op het punt gestaan haar Twitter-account op te heffen, maar bedacht zich op het laatste moment: ‘Het is een goede, laagdrempelige manier om contact op te nemen met iemand die je niet kent. En ik merk dat mensen mij ook makkelijk kunnen vinden, niet alleen via Twitter maar ook via mijn blog.’

Maar er gaat ook veel tijd inzitten, en dat realiseerde ze zich op vakantie. Ze heeft het twitteren inmiddels weer opgepakt, maar niet meer zo intensief als voorheen. Karina heeft vooral haar RSS-feeds opgeschoond. ‘Sommige sites hoor je dan te volgen als je jezelf technologie-journalist noemt, maar ik las ze nooit echt en voelde me er steeds minder bij betrokken. Wég ermee, keuzes maken!’

Eric Hennekam kan dat alleen maar beamen. Hij is onderzoeker en docent aan postdoctorale opleidingen journalistiek in zowel Nederland als België. Hij is gespecialiseerd in het doorvlooien van archieven, het zoeken en vinden van mensen en juweeltjes aan informatie. Sociale media zet hij daarvoor ruimschoots in, maar de zaak van tijd tot tijd flink opschonen hoort daar voor hem automatisch bij.

Eric: ‘Laatst kreeg ik een mail van een journalist die onderzoek doet naar iets heel specifieks over inlichtingendiensten in Europa en Amerika. Via Google en daarna op naam zoeken in Facebook ben ik gaan zoeken naar personen die mij meer kunnen vertellen over beschikbare bronnen.’ Vindt hij iemand die meer informatie kan geven, dan doet hij een vriendschapsverzoek. Eric: ‘Als zo'n vriend na een tijdje niet meer interessant voor me is, kan ik hem of haar weer ontvrienden. En zo werkt het op Twitter ook.’

Ook je online netwerken opgeschoond deze zomer? Waarom wel, waarom niet? Wat leveren de netwerken je op in je werk? Brand los!
 

Maanden en maanden zijn ze ermee bezig geweest bij de Weekbladpers; een nieuwe site voor maandblad Opzij. Feministisch maandblad Opzij. Ze betaalden – nemen wij even aan – een webdesigner, ze betaalden voor een content management system, en ze betalen voor de registratie van de domeinnaam en voor het onderhoud. Harde pegels. En nu zoekt Opzij twee nieuwe columnisten voor de site. U voelt 'm al aankomen he?

De oproep van het maandblad (inmiddels dode link, zie update onderaan deze blog) rept over een wekelijkse bijdrage, over hoeveel woorden zo’n column moet zijn, over de publicatievoorwaarden, maar níet over de centen. Een snel tweetje leerde dat de Opzij-redactie je in ruil voor wekelijks driehonderd woorden ‘eeuwige roem’ biedt, en ‘glorie’. En gezien de smiley die ze erbij zetten, zien ze zelf niet eens wat een blamage dat is.

Wat is dat toch, dat websites op alle fronten geld mogen kosten, maar de content altijd gratis moet? En waarom doet Opzij daar in hemelsnaam gewoon aan mee en laat ze vrouwen gratis en voor niks werken? Zoek professionele columnisten en betaal die behoorlijk: dát zou bij Opzij passen, of eigenlijk natuurlijk bij elk zichzelf respecterend blad.

Wij van de FLA roepen op niet aan die wedstrijd mee te doen, óf massaal te protesteren tegen de ‘eeuwige roem’ en de ‘glorie’. En voelen natuurlijk nu al aan dat vrouwen tóch massaal zullen reageren, en dat Opzij ermee wegkomt. Of zouden ze zich door de kritiek op twitter en dit blogje misschien toch achter de oren krabben en gewoon gaan doen wat ze horen te doen: betalen. Wij wachten in spanning af. 

Update op dinsdag 10 augustus:
Hulde: Opzij heeft naar aanleiding van de commotie besloten het over een andere boeg te gooien. Ze gaan óf een gedeelte op de site maken waar mensen hun eigen blog kunnen bijhouden, óf ze gaan columnisten kiezen die in opdracht voor Opzij schrijven en hen voor hun werk betalen. Opzij zou om dit inzicht haast eeuwige roem en glorie verdienen, ware het niet dat het betalen van mensen voor hun werk daarvoor natuurlijk te vanzelfsprekend is.

Je kunt natuurlijk stellen dat het moeilijk is geld te verdienen met het publiceren van je eigen werk, of dat nu op papier is of online. Panklare verdienmodellen zijn er niet, en om nou tijd en energie te investeren in iets wat misschien geen cent gaat opleveren… Waar, maar wel beschouwd worden lopen veel freelancers ook niet bepaald binnen als ze een uitgever inschakelen om hun werk openbaar te maken.

Waar je ook publiceert, uiteindelijk is het de uitgever die er het rijkst van wordt. Dat geldt voor publicaties in kranten, tijdschriften, vak- en relatiebladen, maar al helemaal voor het uitgeven van boeken: iedere freelancer weet dat daar best roem, maar geen geld mee te verdienen valt. Dus dát argument om niet zelf te publiceren, snijdt geen hout. Terwijl er een heel goed argument is vóór zelf publiceren: je houdt al je rechten in eigen hand. Zakelijk slim, en op de koop toe een prettig gevoel om de uitgevers eens het nakijken te geven. En: mocht je publicatie een bestseller worden, dan valt je niet alleen applaus maar ook honderd procent van de klinkende munt ten deel.

En toch zijn er nauwelijks freelancers die hun werk zelf publiceren, of dat nou online is of op papier. Jammer, vindt de FLA, en daarom willen we actief met leden mee gaan denken over het ontwikkelen van modellen om zelf te publiceren én daar geld mee te verdienen. En dat begint natuurlijk met de vraag: waarom zijn er nog zo weinig freelancers die het heft in eigen hand nemen als het om (online) publiceren gaat? Of ben je een van de weinigen die het wél doen, en wat zijn dan je ervaringen? Brand maar los!

Wie is daar nou níet voor, een vrij internet? Iederéén! Toch? Het klonk in ieder geval allemaal volstrekt logisch in de toespraak die Groen Links-voorvrouw Femke Halsema gisteren hield tijdens Twisk, een feestje voor haar volgers op Twitter. Vrij internet, dat betekent: géén internetcensuur in China, géén opsporingsmethoden die ieders privacy totaal om zeep helpen alleen om illegale downloaders te pakken, géén auteursrechten die misbruikt worden om het businessmodel van de rijke muziekindustrie in stand te houden.
Klinkt prachtig allemaal, maar natuurlijk is het nogal simplistisch om internetcensuur in China en auteursrechten in Nederland húp in één beweging op de grote hoop van het online onrecht te vegen. Auteursrecht draait om meer dan het gevuld houden van de zakken van rijke jongens en meiden in de entertainmentindustrie. Het draait ook om, bijvoorbeeld, beeldend kunstenaars en schrijvers die als kleine zelfstandige hun best doen rond te komen, keihard werken en oorspronkelijk werk creëren, en van de opbrengsten van dat auteursrechterlijk beschermde werk hun dagelijks brood kopen.
Het auteursrecht om zeep helpen zonder hun belangen te beschermen, speelt juist grote spelers in de mediamarkt, zoals uitgevers, in de kaart. En die krijgen de laatste jaren tóch al meer macht door mediaconcentraties. Het lijkt ons sterk dat Femke Halsema deze kant van het verhaal niet kent. En mocht ze het onverhoopt nog níet kennen: bij deze!

Wie is er niet eens zomaar een tekst van zichzelf tegengekomen op internet, zonder dat daarvoor toestemming werd gevraagd, laat staan een vergoeding betaald? Zulke auteursrechtschendingen zijn wijdverbreid op internet. Ze zelf opsporen, valt niet altijd mee. De stichting Lira werkt nu aan de gratis Lira Online Inbreuk Speurder, kortweg LOIS. Nog niet volledig operationeel, maar wie er in de huidige pilotfase mee werkt, kan al schendingen opsporen én helpt mee het systeem te verbeteren. LOIS is nu nog voor iedereen toegankelijk, maar na de pilotfase alleen nog voor Lira-aangeslotenen. FLA-leden kunnen voor advies over te nemen actie bij schendingen natuurlijk bij de FLA terecht.
Wie niet wil wachten op een feilloos LOIS en ondertussen zijn of haar werk ook commercieel wil exploiteren, kloppe tegen betaling aan bij bureau Cozzmoss.

Adam Curry tegen Privé; het roddelweekblad gebruikte een foto van Adam Curry van Flickr, waarvan Curry had aangegeven dat hij alleen gratis gebruikt mag worden voor niet-commerciële doelen. De rechter heeft nu bepaald dat Privé de foto dus inderdaad niet had mogen gebruiken. Kortom: een Creative Commons-licentie op je auteursrechterlijk beschermde werk zetten, heeft zeker ook juridische waarde!

‘Het internet is een medium dat is gemaakt voor het overnemen en kopiëren van materiaal’, vindt ICT-jurist Arnout Engelfriet. Is daarmee de auteurswet achterhaald, en betekent het dat voor het overnemen en kopiëren van tekst en foto’s ook geen harde euro’s hoeven te worden betaald? Op website De Nieuwe Reporter ontspint zich een interessante discussie tussen Engelfriet en FLA-voorzitter Pierre Spaninks. Wij van de FLA zijn het met onze voorzitter eens: diefstal kan niet het fundament zijn van een nieuwe media-economie.

Vanaf begin mei is de FLA actief op twitter. Je kunt ons volgen op http://twitter.com/vrijeschrijvers

De winnaars van de Tegels, dat zijn zelden freelancers. Omdat ze geen kwaliteit leveren? Nee natuurlijk, het gebrek aan winnende freelancers heeft eerder te maken met een gebrek aan voordrachten. En wie kan daar wat aan doen? De freelancers zelf natuurlijk. Want je kunt jezelf voordragen voor een Tegel, en je kunt ook andere freelancers voordragen. Dus: vind je dat  je zelf uitmuntend werk hebt geleverd in 2009, of ken je een andere freelancer die een nominatie dik verdient? Ga naar de website van De Tegel en nomineer! Deadline: zondag 24 januari, 23.59 uur.

Nog ruim twee weken, dan is de deadline van de editie 2009 van het project Vergeten Verhalen. Via de website kun je een idee insturen voor een reportage uit een ontwikkelingsland over een onderwerp dat in de media onderbelicht is gebleven, genegeerd of vergeten. Vergeten Verhalen is een initiatief van de Dick Scherpenzeel Stichting, die zich inzet voor meer en betere berichtgeving over ontwikkelingsvraagstukken. Wat er te winnen valt? De tien beste ideeën winnen een mini-camera, het beste idee een reisfonds van € 2500,-. Deadline: 10 december.

De Tegels, de jaarprijzen voor de journalistiek, werden vanavond uitgereikt, en wat blijkt wederom? De Tegels gaan naar journalisten in vaste dienst, freelancers komen er niet aan te pas. Omdat je als journalist niet hoeft te wachten tot de hoofdredacteur je voordraagt voor een prijs maar je ook zélf je werk kunt insturen, steken we de hand maar eens in eigen boezem: freelancers, aarzel niet bij de volgende Tegels en stuur begin 2010 je werk in voor de Tegels van 2009!

Ineens wist ze het: het was hoog tijd eens flink de bezem te halen door haar online netwerken. Karina Meerman, freelance journalist, realiseerde zich dat de focus in haar werk aan het veranderen was. De mensen waarmee ze in contact stond op Twitter en de RSS-feeds die ze volgde, sloten niet meer aan bij het werk wat ze feitelijk deed. ‘Ik ben lange tijd technologiejournalist geweest, maar ik ben nu bedrijfsjournalist. Waarom zou ik eigenlijk nog sites volgen die er voor mij niet meer toe doen, of mensen volgen op Twitter die je ‘hoort’ te volgen?’ Ze schoonde haar netwerk flink op. Het hielp haar om de nieuwe focus in haar werk helder te krijgen.

Een ideaal klusje eigenlijk, tijdens de vaak toch luwe zomermaanden: eens bekijken of je online netwerken nog aansluiten bij je werk. Voegen ze nog iets toe, of kosten ze alleen maar tijd? Of zouden sommige netwerken juist wel wat uitbreiding kunnen gebruiken? Emily Gordts, die dit jaar als schrijfster debuteerde met de roman Arty-farty, kwam er door de vakantie van dit jaar achter dat ze de sociale media makkelijker kan missen dan ze had gedacht, en heeft het online activiteiten drastisch teruggeschroefd.

‘Tijdens het schrijven van mijn boek hield ik een weblog bij, en die blogs plaatste ik ook op LinkedIn en ik zette een linkje naar nieuwe blogposts op Twitter. Maar ik zet nooit een communicatiemiddel in met als doel meer business te generen of zo. Het valt op als je alleen maar ‘zendt’ en dan vinden mensen je niet meer interessant. Dat merk ik ook bij mezelf in relatie tot anderen. Dus toen ik nog actief met mijn weblog bezig was, twitterde ik de link van een nieuwe blog post door, en ik liet mensen weten als er een recensie van Arty-farty te vinden was ergens, maar ik doorspekte dit met andere dingetjes. Niet bewust trouwens, dat ging gewoon vanzelf.’

Ze heeft op het punt gestaan haar Twitter-account op te heffen, maar bedacht zich op het laatste moment: ‘Het is een goede, laagdrempelige manier om contact op te nemen met iemand die je niet kent. En ik merk dat mensen mij ook makkelijk kunnen vinden, niet alleen via Twitter maar ook via mijn blog.’

Maar er gaat ook veel tijd inzitten, en dat realiseerde ze zich op vakantie. Ze heeft het twitteren inmiddels weer opgepakt, maar niet meer zo intensief als voorheen. Karina heeft vooral haar RSS-feeds opgeschoond. ‘Sommige sites hoor je dan te volgen als je jezelf technologie-journalist noemt, maar ik las ze nooit echt en voelde me er steeds minder bij betrokken. Wég ermee, keuzes maken!’

Eric Hennekam kan dat alleen maar beamen. Hij is onderzoeker en docent aan postdoctorale opleidingen journalistiek in zowel Nederland als België. Hij is gespecialiseerd in het doorvlooien van archieven, het zoeken en vinden van mensen en juweeltjes aan informatie. Sociale media zet hij daarvoor ruimschoots in, maar de zaak van tijd tot tijd flink opschonen hoort daar voor hem automatisch bij.

Eric: ‘Laatst kreeg ik een mail van een journalist die onderzoek doet naar iets heel specifieks over inlichtingendiensten in Europa en Amerika. Via Google en daarna op naam zoeken in Facebook ben ik gaan zoeken naar personen die mij meer kunnen vertellen over beschikbare bronnen.’ Vindt hij iemand die meer informatie kan geven, dan doet hij een vriendschapsverzoek. Eric: ‘Als zo'n vriend na een tijdje niet meer interessant voor me is, kan ik hem of haar weer ontvrienden. En zo werkt het op Twitter ook.’

Ook je online netwerken opgeschoond deze zomer? Waarom wel, waarom niet? Wat leveren de netwerken je op in je werk? Brand los!
 

Uw FLA-blogger volgde de Zwolse opleiding tot journalist (destijds ‘Hoger Informatie en Communicatie Onderwijs’ geheten) tussen 1988 en 1992. Dus de details zijn niet meer te achterhalen, maar zeker is dat er destijds nauwelijks aandacht was voor freelancen. Wie het blok ‘freelance’ volgde, scoorde daarvoor een voldoende als hij/zij een stuk verkocht aan een opdrachtgever waar je níet stage had gelopen. FLA-blogger liep stage bij (wijlen) het Hengelo’s Dagblad en verkocht haar freelance-stuk aan de feature-redactie van hetzelfde concern, Tubantia. Voor een habbekrats, en het stuk was zonder overleg gehalveerd. Voldoende!
Over tarieven, onderhandelen, over creatief denken, over auteursrecht: ik geloof niet dat die termen ook maar één keer zijn langsgekomen. Ik herinner me wel dat er een paar freelancers kwamen om een gastcollege te geven. En dat één van die freelancers vooral bij KPN werkte, bij de telefoonnummersinformatiedienst, omdat ze met schrijven niet genoeg verdiende. Inspirerend was dat…
Aandacht voor freelancen is nog altijd een ondergeschoven kindje op veel opleidingen. En dan vooral de zakelijke kant ervan: welke rechten heb je, hoe ga je om met contracten die steeds meer uitgeverijen aan hun freelancers toesturen, hoe zit het auteursrecht in elkaar en hoe kun je je als freelancer opstellen in auteursrechtkwesties? Wat zijn redelijke tarieven, hoe krijg je die?

De FLA geeft al een tijd voorlichting over dit soort kwesties aan studenten van post-academische journalistieke opleidingen, en wil dat komend seizoen uitbreiden naar verschillende HBO-opleidingen. Het verhaal van de FLA is al informatief, inspirerend en deskundig, maar natuurlijk zijn we toch benieuwd: wat willen aankomend journalisten weten over de freelance beroepspraktijk en over auteursrecht? En voor degenen die al als freelancer werken: wat is jouw wijze les als het gaat om zakelijk zijn en je auteursrecht verdedigen? Brand los!

Je kunt natuurlijk stellen dat het moeilijk is geld te verdienen met het publiceren van je eigen werk, of dat nu op papier is of online. Panklare verdienmodellen zijn er niet, en om nou tijd en energie te investeren in iets wat misschien geen cent gaat opleveren… Waar, maar wel beschouwd worden lopen veel freelancers ook niet bepaald binnen als ze een uitgever inschakelen om hun werk openbaar te maken.

Waar je ook publiceert, uiteindelijk is het de uitgever die er het rijkst van wordt. Dat geldt voor publicaties in kranten, tijdschriften, vak- en relatiebladen, maar al helemaal voor het uitgeven van boeken: iedere freelancer weet dat daar best roem, maar geen geld mee te verdienen valt. Dus dát argument om niet zelf te publiceren, snijdt geen hout. Terwijl er een heel goed argument is vóór zelf publiceren: je houdt al je rechten in eigen hand. Zakelijk slim, en op de koop toe een prettig gevoel om de uitgevers eens het nakijken te geven. En: mocht je publicatie een bestseller worden, dan valt je niet alleen applaus maar ook honderd procent van de klinkende munt ten deel.

En toch zijn er nauwelijks freelancers die hun werk zelf publiceren, of dat nou online is of op papier. Jammer, vindt de FLA, en daarom willen we actief met leden mee gaan denken over het ontwikkelen van modellen om zelf te publiceren én daar geld mee te verdienen. En dat begint natuurlijk met de vraag: waarom zijn er nog zo weinig freelancers die het heft in eigen hand nemen als het om (online) publiceren gaat? Of ben je een van de weinigen die het wél doen, en wat zijn dan je ervaringen? Brand maar los!

Dat veel freelancers zich niet verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid, is bekend. Ze vinden zo’n verzekering bijvoorbeeld te duur of te weinig dekking bieden, of ze hebben voldoende geld op de spaarrekening om zelf (een periode van) ziekte te overbruggen. En die eigen keuzes, daar zouden wij van de FLA nooit aan willen tornen. Geen verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen dus, zoals hier en daar wordt bepleit. Wél een goed idee volgens onze bescheiden mening: een basisverzekering voor álle werkenden. En wie een uitgebreider pakket wil, kan zich bijverzekeren. Goed plan? Of vind je dat ook dát je zelfstandigheid als freelancer aantast, en blijf je liever onverzekerd tegen arbeidsongeschiktheid? Of héb je het allemaal al prima geregeld?

Elke journalist die wel eens een boek geschreven heeft, kent de mailtjes van journalisten die óók plannen hebben voor een boek. De prangendste vragen gaan altijd over de verdiensten, over contracten en over de pr voor een boek. Tijdens de FLA-borrel van deze maand deed FLA-lid Geert Mak een boekje open over zijn ontwikkeling van journalist naar auteur (zie hier het verslag). Inspirerend, en behalve dat ook nog eens erg informatief. Maar eh, hoe doe je dat nou, een ‘contract goed lezen’, wat zijn je ‘nevenrechten’, en hoe moeilijk is het om e-books uit je contract houden, zoals Mak adviseert?

Stel je, óók bij je eerste boek, zo zakelijk mogelijk op. Informeren bij collega-journalisten die boeken op hun naam hebben staan, is natuurlijk prima. Maar de échte specialisten zitten bij de VSenV, de Vereniging voor Schrijvers en Vertalers, de koepelorganisatie waar ook de FLA onder valt. Zij kennen de contracten, zij kennen de voetangels en klemmen, zij kennen de uitgeverijen. En geven hun leden advies vanuit auteursperspectief. Dus: sta je op het punt in de voetsporen van Geert Mak te treden, laat je zakelijke instinct dan niet overschaduwen door je enthousiasme. Je wilt immers niet alleen een gedegen journalistiek boek afleveren, maar er ook als ondernemer wijzer van worden!

Zelfstandige ondernemers, daar heb je drie soorten van, zo blijkt uit onderzoek. Je hebt er die puur geld willen verdienen en hun zaak willen zien groeien, je hebt er die er vooral van genieten hun eigen kennis en ervaring in te zetten en te ontwikkelen, en er is een groep die het er vooral om draait de klant te helpen, want daar krijgen ze energie van.
Nu blijkt uit een onderzoek van dé onderzoeker op het gebied van zelfstandig ondernemers in Nederland, Arjan van den Born, dat hoogopgeleide zelfstandigen in Nederland vooral van het soort ‘het draait om de klant, die moet tevreden zijn en daar haal ik energie uit’ zijn. Maar liefst 59% van een groep van 500 kleine zelfstandigen gaf aan zich in die categorie het beste thuis te voelen. Dertig procent gaat het vooral om het inzetten van de eigen kennis en ervaring en de eigen groei. Geld verdienen, daar doet maar 11% het voor. Dat laatste cijfer verbaast ons niet zo, maar die andere twee wel. Geldt dat ook voor zelfstandige schrijvers, vertalers en journalisten? Krijg je meer energie van een tevreden klant dan van het ontwikkelen en inzetten van je eigen kwaliteiten? Vertel!

Het had even wat voeten in de aarde, maar het is zover: zelfstandigen zonder personeel krijgen een zetel in de Sociaal-Economische Raad! Per 1 april, de datum waarop de nieuwe zittingsperiode ingaat, vertegenwoordigt Esther Raats-Coster dit groeiende deel van werkend Nederland. Esther Raats-Coster is voorzitter van de belangenorganisatie voor zelfstandigen, PZO. Ze gaat deel uitmaken van de SER-delegatie van werkgeversorganisatie VNO-NCW.
De FLA vindt het in één woord fantastisch. De FLA is lid van PZO en heeft de wens om zelfstandigen zonder personeel vertegenwoordigd te zien in de SER altijd hartgrondig gesteund. De FLA is bovendien blij dat de de vertegenwoordiger van de zelfstandigen deel uitmaakt van de VNO-NCW-delegatie. De vakbonden wilden de zelfstandigen ook graag vertegenwoordigen in de SER. Wij geloven echter dat de belangen van zelfstandigen zonder personeel beter vertegenwoordigd worden door de mede-ondernemers van VNO-NCW dan door de bonden, die immers eerst en vooral opkomen voor werknemers.

Het is misschien niet meteen een evenement waar FLA-leden meteen op afstappen: de Dag van de Zelfstandige, georganiseerd door (onder andere) het Platform Zelfstandig Ondernemers. FLA-leden zijn immers vaak op de eerste plaats journalist, publicist of vertaler, en voelen zich pas daarna ondernemer. Of, nog een stapje verder, ze voelen zich helemaal geen ondernemer. En dat is jammer, want ze doen er zichzelf mee tekort. Door jezelf óók als ondernemer te zien en die kant van jezelf serieus te nemen en te ontwikkelen, sta je op vele fronten steviger in je schoenen: bij onderhandelingen met opdrachtgevers over honorarium en leveringsvoorwaarden, bij het uitzetten van je eigen koers en het bewaken ervan, bij het aangaan van samenwerkingen met andere freelancers. En het levert je domweg meer geld op, zo bleek zeer recent uit onderzoek van het Economisch Instituut Midden- en Kleinbedrijf: zelfstandigen zonder personeel die zich ‘ondernemer’ noemen, presteerden in 2009 beter de ‘zzp’ers’, ‘freelancers’ en ‘zelfstandigen’.
Kortom: geef je ondernemersgeest een opkikker en gá gewoon, op 10 maart in Amsterdam. De aanmeldingen lopen gestaag binnen, maar de limiet van vierhonderd deelnemers is nog niet bereikt. Het programma: lezingen, workshops, netwerken en een buffet. De lezingen zijn van onder andere staatssecretaris van Financiën Jan Kees de Jager en hoogleraar ondernemerschap en organisatie Mirjam van Praag. De workshops gaan bijvoorbeeld over netwerken, het presenteren van jezelf, ideeën omzetten in actie, en het creëren van financiële vrijheid. Een berg inspiratie dus, voor 25 euro!

Freelancers zijn essentieel voor een goed functioneren van de mediabranche in het algemeen en journalistiek in het bijzonder. En dus verdienen die freelance schrijvenden het dat er zorgvuldig wordt omgegaan met hun belangen, zowel auteursrechtelijke als sociaal economische. Dat is in grote lijnen wat de FLA morgen zal bepleiten voor de Sociaal Economische Raad, die het kabinet advies gaat uitbrengen over de positie van zelfstandig ondernemers. De FLA heeft de eer als enige organisatie het woord te voeren over freelancers in de journalistiek.
De FLA pleit in de notitie die al aan de SER is aangeboden onder andere voor een einde van het verbod op collectieve onderhandelingen met uitgevers. Niet dat de FLA gek is op collectieve afspraken – we zijn geen vakbond – maar het moet mogelijk zijn collectieve minimumafspraken te maken, vooral in de strijd tegen het ‘wurgcontract’. Dat nog altijd oprukkende fenomeen legt freelancers slechte publicatievoorwaarden op met geen enkel respect voor auteursrecht. Het recht om dergelijke voorwaarden niet te accepteren is inmiddels flink uitgehold in deze tijd van mediaconcentraties: voor freelancers is het vaak stikken of slikken.
Klik op de link om de hele notitie te lezen!  

Het is niet dat we iets hebben tegen keihard werkende redacteuren. Maar er een groepje van bij elkaar zetten en die een actueel weekblad laten maken, puur op zichzelf, zonder inbreng van freelancers: wij hebben er onze twijfels bij. Toch is dat wat de nieuwe hoofdredacteur van Revu (binnenkort weer Nieuwe Revu), Frans Lomans, het liefst zou willen. Gelukkig kunnen freelancers kiezen uit een heel scala aan tijdschriften om hun ideeën aan te slijten, dus het verlies is geheel aan Lomans. Verlies? Ja. In financiële zin (want vaste redacteuren kosten meer dan freelancers, zelfs als je die laatste fatsoenlijk betaalt), maar vooral in creatieve zin.
Want freelance netwerken, zo bleek uit het onderzoek van Arjan van den Born naar zzp’ers in 2009, zorgen voor creativiteit en innovatie in ondernemingen. Of, zoals Van den Born het zelf zegt: ‘Deze netwerken zijn zeer flexibel en zorgen voor creatieve en innovatieve oplossingen tegen lage kosten.’ Misschien wil Lomans dat niet, creativiteit en innovatie. Gewoon, een setje redacteuren, oogkleppen op en tikken maar. Flexibel als wij freelancers zijn, helpen we Lomans graag uit de brand tegen de tijd dat hij het licht ziet en het freelance journaille nodig heeft om zijn blad weer in contact te brengen met de buitenwereld. Dat heeft dan wel een prijs natuurlijk – laten we dat als freelancers onderling vast even afspreken.

Goed stuk vandaag op de opiniepagina van NRC Handelsblad: het Platform Makers, waar ook de FLA onderdeel van is, pleit ervoor het verbod op collectieve onderhandelingen over tarieven en standaardcontracten af te schaffen voor de culturele sector. Het verbod wordt afgedwongen door de NMA, die collectief onderhandelen beschouwt als kartelvorming, en dat is verboden. Maar het verbod op kartelvorming is natuurlijk nooit bedoeld om commerciele omroepen en uitgevers te beschermen tegen musici, ontwerpers, scenarioschrijvers, acteurs en auteurs. Kortom: een uitzondering voor de culturele sector is op zijn plaats.

Het kabinet heeft de SER om advies gevraagd over de positie van zzp’ers op de arbeidsmarkt. De FreeLancers Associatie wil bij de opstelling van dat advies worden betrokken. In een brief aan de voorzitter van de SER schrijft het bestuur van de FLA dat zzp’ers in de journalistiek ondanks de Verklaring Arbeids- relatie (VAR) nooit echt zekerheid hebben over hun fiscale status. Een mogelijke oplossing ziet de FLA in het verminderen van het aantal verschillende VAR's en het afschaffen van het zogeheten ‘fictieve dienstverband’.
Lees hier de hele brief!

Bij de FLA hebben we natuurlijk slechts te maken met een klein deel van de zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers), maar wij hebben sinds het uitbreken van de economische crisis nog niet gehoord van freelancers die het bijltje erbij neergooiden wegens plotsklaps gebrek aan werk. En nu blijkt uit cijfers van het CBS dat het de zzp'er inderdaad niet slecht gaat: het aantal faillissementen onder eenmanszaken niet fors gestegen in het afgelopen half jaar. Een reden zou kunnen zijn dat zzp'ers snel kunnen inspelen op een veranderende markt.
Ben je FLA-lid en heb je last van de crisis? Hoe ga je daarmee om? Hoe hou je het hoofd toch boven water? Laat het weten in ons forum!

Als je begint als zelfstandig ondernemer zonder personeel, dan wil je graag duidelijke info over wat je allemaal moet regelen en aan welke eisen je allemaal moet voldoen bij bijvoorbeeld de Belastingdienst. Da’s vaak nog best ingewikkeld, zéker als je vanuit een uitkering  als ondernemer wilt beginnen. Wat wil je niet? Slechte info, en een paar jaar later beschuldigd worden van fraude en een rekening krijgen van 15.000 euro.

Het was een groot succes: gisteravond hielden 3 coaches een presentatie over hun werk voor FLA-leden, waarin duidelijk werd wat een coach kan betekenen voor de carrière van freelance schrijvenden. De FLA gaat verder in gesprek met coaches Miranda Apeldoorn, Pietha de Voogd en Thea Groeneveld om te kijken hoe zij FLA-leden in de toekomst van dienst kunnen zijn. FLA-leden krijgen hierover vanzelf bericht!

Hier en daar vliegen freelancers eruit, maar dagblad Spits haalt ze juist binnen: vanaf vandaag schrijven tien jonge beginnende journalisten de TV-recensie in het dagblad. Studenten nog, om precies te zijn. Voorheen werd de TV-recensie geschreven door vaste medewerkers. Het dagblad wil op deze manier meer feeling houden met de jonge doelgroep. Werk uitbesteden aan freelancers, dat kunnen we natuurlijk alleen maar toejuichen. En als die beginnende freelancers álles willen weten over de zakelijke kant van het freelancen – van hergebruik tot tarieven, van onderhandelen tot verzekeringen – dan weten ze waar ze terecht kunnen. Het FLA-lidmaatschap staat immers niet alleen open voor de oude rotten in het journalistieke vak, maar ook voor beginnend talent!

Alle zelfstandigen (zzp'ers), ook freelance journalisten, zijn sinds 2008 wettelijk verplicht zich in de te schrijven in het Handelsregister (Kamer van Koophandel). Voor nieuwe zzp’ers geldt de verplichting meteen. Voor oude zzp’ers is er een overgangstermijn tot en met 31 december 2009. Zij hoeven zelf geen actie te ondernemen, de regionale KvK benadert hen. Aan inschrijving valt niet te ontkomen. Wel kun je sinds mei van dit jaar (dankzij de lobby van o.a. PZO en FLA) aangeven of je de KvK al dan niet toestemming geeft om je naam en adresgegevens door te verkopen aan derden.

Maanden en maanden zijn ze ermee bezig geweest bij de Weekbladpers; een nieuwe site voor maandblad Opzij. Feministisch maandblad Opzij. Ze betaalden – nemen wij even aan – een webdesigner, ze betaalden voor een content management system, en ze betalen voor de registratie van de domeinnaam en voor het onderhoud. Harde pegels. En nu zoekt Opzij twee nieuwe columnisten voor de site. U voelt 'm al aankomen he?

De oproep van het maandblad (inmiddels dode link, zie update onderaan deze blog) rept over een wekelijkse bijdrage, over hoeveel woorden zo’n column moet zijn, over de publicatievoorwaarden, maar níet over de centen. Een snel tweetje leerde dat de Opzij-redactie je in ruil voor wekelijks driehonderd woorden ‘eeuwige roem’ biedt, en ‘glorie’. En gezien de smiley die ze erbij zetten, zien ze zelf niet eens wat een blamage dat is.

Wat is dat toch, dat websites op alle fronten geld mogen kosten, maar de content altijd gratis moet? En waarom doet Opzij daar in hemelsnaam gewoon aan mee en laat ze vrouwen gratis en voor niks werken? Zoek professionele columnisten en betaal die behoorlijk: dát zou bij Opzij passen, of eigenlijk natuurlijk bij elk zichzelf respecterend blad.

Wij van de FLA roepen op niet aan die wedstrijd mee te doen, óf massaal te protesteren tegen de ‘eeuwige roem’ en de ‘glorie’. En voelen natuurlijk nu al aan dat vrouwen tóch massaal zullen reageren, en dat Opzij ermee wegkomt. Of zouden ze zich door de kritiek op twitter en dit blogje misschien toch achter de oren krabben en gewoon gaan doen wat ze horen te doen: betalen. Wij wachten in spanning af. 

Update op dinsdag 10 augustus:
Hulde: Opzij heeft naar aanleiding van de commotie besloten het over een andere boeg te gooien. Ze gaan óf een gedeelte op de site maken waar mensen hun eigen blog kunnen bijhouden, óf ze gaan columnisten kiezen die in opdracht voor Opzij schrijven en hen voor hun werk betalen. Opzij zou om dit inzicht haast eeuwige roem en glorie verdienen, ware het niet dat het betalen van mensen voor hun werk daarvoor natuurlijk te vanzelfsprekend is.

Goed stuk vandaag op de opiniepagina van NRC Handelsblad: het Platform Makers, waar ook de FLA onderdeel van is, pleit ervoor het verbod op collectieve onderhandelingen over tarieven en standaardcontracten af te schaffen voor de culturele sector. Het verbod wordt afgedwongen door de NMA, die collectief onderhandelen beschouwt als kartelvorming, en dat is verboden. Maar het verbod op kartelvorming is natuurlijk nooit bedoeld om commerciele omroepen en uitgevers te beschermen tegen musici, ontwerpers, scenarioschrijvers, acteurs en auteurs. Kortom: een uitzondering voor de culturele sector is op zijn plaats.

De FLA/VSenV heeft zich met een groot aantal organisaties verenigd in het Platform Makers. Dit Platform komt op voor het auteursrecht van individuele auteurs en beeldend kunstenaars. Door de bundeling van krachten willen de organisaties voor auteursrechthebbenden één aanspreekpunt creëren en zo samen optrekken om de positie van de makers te verstevigen. Surf voor meer informatie naar de website van het Platfom Makers.

Het kabinet wil de onderhandelingspositie van auteurs richting opdrachtgevers versterken en overweegt collectieve afspraken toe te staan over minimumtarieven en royalties. Een succes voor de Vereniging van Schrijvers en Vertalers (de koepel waar de FLA onder valt), die samen met andere organisaties al jaren pleit voor een wettelijke regeling van het auteurscontractenrecht. Auteurs zijn voor de exploitatie van hun creatieve arbeid veelal aangewezen op mediabedrijven. Die maken misbruik van hun macht door eenzijdige exploitatiecontracten op te leggen. In zijn reactie op het rapport van de parlementaire werkgroep auteursrecht (commissie-Gerkens) erkent het kabinet voor het eerst dat het normale overeenkomstenrecht hier niet toereikend is. Daardoor ontstaat er nu zicht op wettelijke mogelijkheden om paal en perk te stellen aan ‘wurg-contracten’.