Er was lef voor nodig om het auteursrecht in het leven te roepen. Drie eeuwen geleden gaven gezagshebbers een deel van hun macht op. Door de teugels te laten vieren, gaven ze ruimte aan hun oppositie. De Britse politici beseften dat vrijheid veel meer waard was dan hun kortetermijnbelang. Zij begrepen dat het de zuurstof was die de beschaving naar een hoger niveau zou brengen.
door Arjan van der Knaap, voorzitter FLA
Dit essay werd gepubliceerd in de bundel 'Copyright of Commons', samenstelling Meike Slot en Piet Bakker.
Met de
Statute of Anne erkenden de Engelsen voor het eerst dat auteurs de rechthebbenden zijn van een productie. Indertijd claimden drukkers namelijk nog alle winsten van boeken. Zo verschafte deze maatregel schrijvers na 1710 de financiële en maatschappelijke ruimte om hun werk te doen. Dat betekende niet alleen brood op de plank voor de schrijvers, maar ook een historische stimulans voor de ontwikkeling van het denken en de maatschappij. En uiteindelijk profiteerden ook de zelfzuchtige, visieloze drukkers van deze maatregel: hun persen werden er alleen maar belangrijker en rendabeler op.
Downloadverbod
Anno 2011 moeten er opnieuw belangrijke beslissingen worden genomen over het auteursrecht. In de achttiende eeuw beteugelde de overheid de nervositeit van ondernemers met dure drukpersen. Nu gaat het om de bedrijven die gewend waren om de distributie van boeken en andere media te controleren: de uitgevers en platenmaatschappijen. Na een succesvolle lobby uit deze hoek kondigde staatssecretaris Teeven vorige maand een aanscherping van het bestaande downloadverbod aan. Ons kabinet denkt de maatschappij een dienst te bewijzen met een downloadverbod. "Een civielrechtelijk handhavingsinstrumentarium waarmee rechthebbenden zich kunnen richten op websites en diensten die auteursrechtinbreuken faciliteren", om precies te zijn. “Het kabinet beoogt de inbreukfaciliterende websites te bestrijden."
Een ferme stap in de verkeerde richting. Het getuigt van weinig vertrouwen in de toekomst, is slecht voor het imago van het auteursrecht en het impliceert zelfs een aantasting van de rechten van de internetgebruikers. Als het om buitenlandse mogendheden gaat is iedereen het erover eens: het auteursrecht is er niet om revoluties te remmen. Het is immers in het leven geroepen om de vrijheid van meningsuiting te waarborgen en de vrije informatie-uitwisseling te waarborgen. De tragiek wil dat dergelijke regelgeving momenteel vooral door regimes van twijfelachtig allooi wordt ingezet om censuur te rechtvaardigen. Zo wordt met het wetboek in de hand de vrije meningsuiting op sociale netwerken als Youtube, Blogger, Facebook en Twitter het zwijgen opgelegd.
Winst
De oorsprong van het auteursrecht getuigde van visie. Er was moed voor nodig om de teugels te laten vieren. Meer ruimte voor auteurs betekende ook dat de deur open werd gezet voor felle maatschappijkritiek, satire en lectuur waaraan de aristocraten van destijds niet eens durfden te denken. Daar maakten ze zich ongetwijfeld zorgen over, maar ze zagen óók de winst die de versnelling van informatie-uitwisseling de samenleving zou brengen. Ze waren niet bang.
Nu ontbreekt het vertrouwen en overheerst de angst. Zo dreigt ook een ondubbelzinnig voorstel voor een niet-overdraagbaar auteursrecht te verwateren tot een klachtenregeling voor auteurs die ontevreden zijn over de inspanningen van uitgevers of filmmaatschappijen. Een krampachtige poging om marktposities te beschermen tegen de vooruitgang. Terwijl zelfs de meest hardnekkige dictaturen wankelen onder de frisse wind van het internet, wordt hier wetgeving opgetuigd om oude structuren overeind te houden.
Verdienmodellen
De nervositeit onder uitgevers is begrijpelijk. Ze voelen zich bedreigd door het wegvallen van de schaarste die zij via de boekwinkel en de kiosk wisten te creëren. Vroeger legden de uitgevers het contact tussen de maker en zijn publiek. Dat gebeurt nu steeds meer via het internet. Auteurs bouwen via verschillende platforms een achterban op en onderhouden hun eigen relaties. De uitgever past daarom bescheidenheid. Die zal zich moeten herbezinnen, herpositioneren en nieuwe verdienmodellen ontwikkelen. Het kan geen reden zijn om bescherming te zoeken bij de overheid. Het auteursrecht is geen exploitantenrecht.
De opmars van internet zal onze beschaving net zo'n impuls geven als destijds de boekdrukkunst. Voor wie de geschiedenis geen vertrouwen geeft, onderstrepen de actuele ontwikkelingen in de muziekindustrie dat paniek niet op zijn plaats is. Door de opmars van mp3 en
streaming audio wordt er tegenwoordig meer muziek geproduceerd en geluisterd dan ooit. De opmars van internet en digitale media biedt ook uitgelezen kansen voor schrijvers en andere makers. Als de uitgevers daarin een rol van betekenis willen spelen, moeten ze opschieten. Voor de distributie van muziek zijn al lucratieve, gebruiksvriendelijke en veilige alternatieven voor de torrentsites. De uitgevers zijn nog niet zo ver en blijkbaar is er ook geen vertrouwen in de eigen innovatiekracht. Dat is zorgwekkend, maar geen reden om de bescherming door het strafrecht te smeken. De honden blaffen, maar de karavaan trekt voort.