Blog

Succesvolle freelance journalisten onderscheiden zich van hun collega's. Specialiseren is de beste manier om de omzet op te krikken. Om die specialisatie maximaal te benutten is het belangrijk om veel te netwerken. Dat schrijft Leonie Versteeg van de Hogeschool van Amsterdam in een adviesrapport over succesfactoren bij freelancers, in opdracht van de Freelancers Associatie.
Volgens Versteeg wordt een belangrijk deel van het succes van de onderneming bepaald door het netwerk. Dat levert meer opdrachten op en leidt tot een betere profilering doordat ze zichtbaarder zijn. Daarnaast is een groot en goed onderhouden netwerk nuttig als freelancers zelf hun producties willen uitgeven. De studente presenteert de resultaten van haar rapport 'Voor jou tien anderen? Mooi niet!' vandaag in Amsterdam aan leden van de FLA.
Onderscheiden is belangrijk omdat het aanbod van freelancers rap toeneemt. Volgens Versteeg waren er in 2010 4.620 zelfstandige ondernemers in de journalistieke branche werkzaam in ons land. Door de daling van inkomsten uit advertenties, abonnementen en losse verkoop verdwijnen redactionele banen. Tegelijkertijd stijgt het aantal inschrijvingen bij journalistieke hbo-opleidingen. Deze ontwikkelingen veroorzaken ook in de Verenigde Staten een toename van het aantal freelancers.
Multimediaal
De vrijgevestigde journalisten moeten dus vaker en beter acquireren om rond te komen. Gespecialiseerde freelancers kunnen artikelen van hogere kwaliteit leveren en daardoor een hoger honorarium vragen. Ook weten redacties dat ze bij zo'n specialist moeten zijn en pikken de freelancers binnen hun vakgebied ontwikkelingen op waarvan de opdrachtgever niet op de hoogte is. Volgens Versteeg wordt het ook steeds belangrijker om multimediaal inzetbaar te zijn, omdat mediabedrijven zich verbreden tot multimedia- en crossmediabedrijven. De freelancers die zij sprak zijn daarvan nog niet overtuigd.
Freelancers moeten jaarlijks 79.800 euro omzetten om evenveel te verdienen als een journalist in loondienst. Ze kunnen de omzet verhogen door zelf artikelen uit te geven en zich niet te beperken tot schrijven, maar bijvoorbeeld ook workshops en consultancy aan te bieden. Daarnaast biedt extern vermogen, zoals subsidies of sponsoring, mogelijkheden voor artikelen die veel tijd en geld kosten. Hoewel het succes van social media voor de onderneming moeilijk te meten is, blijkt volgens Versteeg dat het meer oplevert dan het kost.
De Freelancers Associatie begeleidt freelance journalisten op hun weg naar professionalisering. Zo staat er voor het najaar workshops Social Media en 'Consultancy voor beginners' op het programma.

‘Al-tijd onderhandelen, over elke clausule in het contract’, drukt journalist en auteur Linda Polman de deelnemers aan de workshop ‘Onderhandelen’ op het hart. Ze is zelf ook deelnemer, en deelt net als de anderen openhartig eigen ervaringen met onderhandelen. De conclusie aan het eind van de middag: wie goed doordrongen is van wat hij uitgever, krant of tijdschrift te bieden heeft, zit in een prima onderhandelingspositie. Zowel als het gaat over contracten als over honorarium.
De workshop Onderhandelen, op 22 juni, duurde een middag en bestond uit twee onderdelen. Kim van den Berg, van Platform Zelfstandig Ondernemers (PZO) informeerde de pakweg vijftien aanwezige FLA-leden over algemene voorwaarden, zowel voorwaarden die je zelf kunt hanteren als voorwaarden waar uitgevers mee werken. Welke voorwaarden zijn geldend, hoe kun je je eigen voorwaarden uitgangspunt van de samenwerking met een opdrachtgever maken, en hoe stel je eigenlijk zelf je algemene voorwaarden op? interessant verhaal, dat na te lezen is op (het besloten deel van) de website van PZO*).
Blokkades
Daarna was het de beurt aan Fréderike Geerdink, freelance journalist, voormalig FLA-voorzitter en ervaren onderhandel-trainer. De focus lag niet op onderhandeltechnieken. Die kun je ook wel uit een boekje halen, en bovendien: voor je die in de praktijk brengt, is het zaak de blokkades in jezelf op te ruimen die effectief onderhandelen in de weg staan. Blokkades in jezelf? Ja: vraag een groep freelance schrijvenden maar eens waarom ze níet onderhandelen, en je hebt zo een hele lijst behoorlijke vastgeroeste vooronderstellingen verzameld. ‘Ze hebben geen budget’, bijvoorbeeld, of ‘Het is zo’n prestitieuze opdrachtgever’, of ‘Voor mij tien anderen’. Allemaal vooronderstellingen die niet kloppen, of op z’n mínst om te draaien zijn. Het blad heeft geen budget? Heb je als freelancer wél budget dan, om het blad voor te weinig geld content te leveren? Nee toch?
De ‘prestigieuze opdrachtgever’ is ook een interessant voorbeeld. Want een prestigieuze opdrachtgever, hoe is die eigenlijk zo prestigieus geworden? Door goeie journalistiek toch meestal, met belangrijke primeurs, diepgravende onderzoeksjournalistiek, spraakmakende interviews. En wie leveren al dat moois? Een heleboel freelancers – naast een enkele vaste redacteur natuurlijk ;-) Dus als in dat prestigieuze blad of die krant van naam publiceert, dan zegt dat iets over jou als freelancer. Namelijk dat je zo goed bezig bent en je zo onderscheidend hebt gespecialiseerd, dat blad of krant jou in het colofon wil en onder andere door jóuw verhalen zijn prestige behoudt. Dat je dus een prestigieuze freelancer bent. En daar zou geen fatsoenlijk honorarium tegenover staan omdat het een prestigieus medium betreft? Denkfoutje!
Haarscherp
En dat is niet louter een redenering om de freelancer moed in te spreken. Hoofdredacteuren bevestigen dat ze voor een goed verhaal geld over hebben. Frits Exter van Vrij Nederland zei het op de Conferentie Verhalende Journalistiek, Frank Poorthuis van HP De Tijd meldde het met nadruk op een bijeenkomst van onderzoeksjournalisten: als het idee goed is, valt er altijd te praten over het budget.
De kern van succesvol onderhandelen is daarmee haarscherp neergezet: wie weet wat hij waard is, heeft ijzersterke argumentatie in handen om een fatsoenlijk tarief en werkbare voorwaarden te bedingen!

*) FLA-leden zijn automatisch ook aangesloten bij PZO. Leden hebben van PZO inloggegevens gekregen om toegang te kijgen tot het besloten deel van de website.

"Hoe vaak heb je vanmorgen gezegd dat je niet goed kunt schrijven?", vroeg ik de Pulitzerprijswinnaar. Het was geen openingszin die ik van te voren had kunnen bedenken. Je verwacht ook niet dat een sterjournalist als Jacqui Banaszynski daar zo veel nadruk op legt. Zelfs niet op 1 april.
(door FLA-voorzitter Arjan van der Knaap)
Het was de dag van de Conferentie Verhalende Journalistiek. Verwachtingsvol namen we plaats in de collegebanken van de Universiteit van Amsterdam. De perfecte plek om zo'n 150 journalisten even te laten vergeten hoe gehard en geroutineerd ze zijn. Maar keynotespeaker Jacqui Banaszynski blijkt van het kaliber dat daar geen entourage voor nodig heeft. Met een elegant web van verhalen demonstreerde ze hoe je integer kunt jongleren met aandacht en gevoelens. Ogen werden vochtig. Hier en daar klonk een snik. Journalisten die gewend zijn om heer en meester te zijn over hun eigen universum leerden dat het ook anders kan.
Vanaf het allereerste moment kiest ze de kortste weg naar de onderbuik. Ze opent met overpeinzingen rond het overlijden van haar moeder. Grossiert rijkelijk met details over de totstandkoming over ‘Aids op het platteland’ dat haar de status van Pulitzerprijswinnaar opleverde. Het groeiende ongemak bij het gehoor over dit voyeurisme neemt ze weg met een voorbeeld op een gedurfde jacht op het verhaal achter een meisje dat kilometers door de nacht dwaalde op zoek naar hulp na een auto-ongeluk waarbij haar vader het leven liet. "I want to awesome people. That's an idealistic goal, but I don't apologize for that."
Twee verhalen
In een gloedvol verslag over haar ervaringen in Afrika legt ze uit waarom dat oké is. Met wijdse gebaren en in een hypnotiserend ritme schetst ze de machteloosheid die haar overviel toen Sundanese moeders hun zieke baby's in haar armen drukten. "Omdat ik blank was, dachten die arme mensen dat ik arts was en hun kind beter kon maken. Ik stond daar met alleen pen en papier." In de diepdonkere Afrikaanse nachten dringen de geluiden van ruzies, wilde beesten, vrijpartijen en schitterend gezang zich op. Dat gezang, wordt haar de volgende morgen uitgelegd, is de manier waarop levenslessen worden overgedragen van generatie op generatie. De behoefte aan verhalen is universeel, stelt Banaszynski. En volgens sommigen zijn er maar twee verhalen: 'vreemdeling komt naar stad' en 'man gaat op avontuur', heeft iemand haar wel eens gezegd. Of het waar is, laat ze in het midden. Het is in ieder geval een aardig richtsnoer voor journalistieke verhalen.
Persoonlijke brief
Niet dat dat makkelijk is. De inzichten uit Sudan drukken zwaar op de schouders van Banaszynski. Haar drang om haar indrukken te delen met haar publiek heeft een verlammende uitwerking. Ze kan het schrijven twee weken probleemloos voor zich uitschuiven, maar dan moet er toch echt iets gebeuren. Maar hoe meer ze probeert om haar ervaringen in een artikel te vervatten, hoe verder ze zich van haar doel verwijderd voelt. Het ongeduld van de eindredactie helpt haar niet. Als een vriendin haar bestraffend toespreekt, schrijft Banaszynski haar een brief. Het verhaal wil dat ze nog aan het tikken was toen de schoonmakers 's morgens om zes uur op de redactie arriveerden. Als ze de tekst al lezend van de printer raapt, begint ze te beseffen dat ze de basis voor haar verhaal in handen heeft. "Mijn vingers vingers leren me wat mijn verstand nog niet weet", vat ze het fenomeen later treffend samen.
Klankbord
Verhalende journalistiek is niet iets wat je in je eentje achter een toetsenbord doet. Om te beginnen moet je op zoek naar kleurrijke karakters met krachtige verhalen. Maar het is ook een valkuil om te denken dat je vervolgens wel in je eentje verder kunt. In haar afsluitende keynote 's middags breekt ze het schrijfproces op in zes fasen. Daar is lef voor nodig. Het lef om open te staan voor nieuwe ideeën, het lef om te twijfelen, het lef om alle zintuigen te gebruiken en het lef om te debatteren. "Hoe meer ervaring je opdoet, hoe belangrijker het is om een goede editor te hebben", stelt Banaszynski. Al pratend kom je dichter bij je drijfveren. "You don't have to do this work, unless you have to do this work." Zo is het belangrijk om te kunnen discussiëren over de focus van je verhaal. Na het winnen van de Pulitzer Prize ervoer ze aan den lijve hoe het is om eenzaam aan de top te staan. Als haar vertrouwde collega’s vertrekken, krijgt ze andermaal te maken met writer's blocks. Dan ligt de verleiding van het gemakkelijke, standaard nieuwsartikel op de loer. Banaszynski lost het op door samenwerking te zoeken met een ander zwaargewicht in de journalistiek.
Geen kunstje
"Vijf keer", luidt het antwoord op mijn openingsvraag. Op de borrel na de conferentie legt Banaszynski uit waarom ze zo nadrukkelijk zegt dat ze niet goed kan schrijven. Op dat moment denk ik terug aan haar workshop over verhaalstructuren van die middag en snap dat haar keynotes waren opgebouwd als 'Broken Narrative'. Pas in de uren na ons gesprek begin ik me te realiseren waarom ze zo hamerde op de grenzen van haar kunnen. Verhalende journalistiek is geen kunstje. Het is een houding. Het is niet iets wat je in je eentje achter een toetsenbord doet, maar het is het resultaat van een grenzeloze nieuwsgierigheid, bereidheid om te twijfelen en te discussiëren."
Banaszynski reageert enthousiast als ik vertel dat ik voorzitter van de Freelancers Associatie ben. "Dat is geweldig. Dat is zó belangrijk. Er zijn hier zo veel freelancers in de journalistiek. In de VS is dat niet zo. Wij hebben ook niet zoiets als een Freelancers Association", zegt ze met een hand op mijn onderarm. We concluderen dat juist freelancers sterk zijn in bijzondere journalistieke producties zoals verhalen. Zo lang ze maar niet denken dat ze het allemaal in hun piere eentje moeten doen.

Bij de FLA veerden we meteen op toen er een mailtje binnenkwam van Arjan van den Born, onderzoeker aan de Universiteit van Utrecht die zich steeds verder verdiept in de factoren die kleine zelfstandigen succesvol maken. Hij deed in 2009 het eerste grote onderzoek naar zelfstandigen zonder personeel in Nederland en leverde daarmee een flinke bijdrage aan de discussie over deze groeiende groep. En nu komt er een vervolgonderzoek! Van den Born richt zich opnieuw op de factoren die zzp’ers succesvol maken, maar gaat dit keer nog een niveau dieper en betrekt bijvoorbeeld ook de persoonlijkheid van de zzp’er in zijn analyse. Daarnaast wil hij testen in hoeverre de succesfactoren die hij in zijn eerdere onderzoek blootlegde, voorspellende waarde hebben. 

Waarom we daar als FLA nou zo gelukkig van worden? Omdat Van den Borns onderzoek van grote betekenis is voor zowel de FLA zelf als voor onze individuele leden. Met de uitkomsten hebben wij ons lobbywerk voor het verbeteren van de positie van freelance schrijvenden een wetenschappelijke onderbouwing kunnen geven, en dus naar een hoger plan kunnen tillen. ZZP’ers die meedoen aan Van den Borns onderzoek, krijgen van hem een interessant bedankje: hij stuurt elke deelnemer een rapport met de eigen scores én de scores van vergelijkbare zelfstandig ondernemers, en dat levert een scherp beeld op van de positie van het eigen bedrijf.
De boodschap moge duidelijk zijn: met het invullen van de enquete die nu online staat (en tot eind maart online blijft), bewijs je jezelf, het freelance schrijverschap, de FLA én de zzp’er in het algemeen een grote dienst. Meteen even doen? Klik hier voor het onderzoek!

Doorzetten, vindingrijk zijn, je specialiseren: allemaal onmisbaar als je jezelf als freelancer op de kaart wilt zetten. En dus als je een goed inkomen wilt verdienen. Dáár wil de FLA dit jaar stevig op inzetten. We beginnen zelf ook maar meteen stevig: met een symposium over verdienmodellen voor freelancers op 4 februari. Aanmelden kan al, kijk hier op de site die we er speciaal voor hebben opgezet!

Ook de rest van het jaar zal de FLA niet in de eerste plaats vechten tegen hen die het leven van freelance schrijvenden soms verschrikkelijk zuur maken, maar vooral inzetten op de kracht van de freelancer in medialand. Die heeft een troef in handen: zijn onafhankelijkheid. Dáármee onderscheiden vrije schrijvers zich van de collega’s in loondienst, en dáár kunnen ze hun meerwaarde verzilveren. Behalve het symposium komen er workshops, borrels met aansprekende gastsprekers, nóg meer actie op online sociale netwerken. Stay tuned!

De verontwaardigde reacties stromen binnen bij de FLA: Sanoma Uitgevers stuurt weer eens een contract rond aan haar freelancers. Dat deden ze jaren geleden ook al en we dachten dat dát contract erg was, maar dit slaat helemaal alles. Waar de FLA-broek vooral van afzakt, zijn bepalingen over interne herplaatsing zonder aanvullende vergoeding, verhandeling aan derden die niet ‘op onredelijke gronden’ geweigerd mag worden en een exclusiviteitstermijn van maar liefst negen maanden. Maak je niet voor 1 december bezwaar tegen de nieuwe regeling, dan stem je ermee in. Wil je dit gedrocht niet tekenen, voer dan ondertussen ook geen nieuwe opdrachten uit, want dat betekent indirecte acceptatie.
FLA-lid? Lees dan hier ons uitgebreide advies!

Het nieuwe contract maakt weer eens op een stuitende manier duidelijk hoe hard het nodig is dat het auteurscontractenrecht in Nederland eindelijk geregeld wordt. En daar is zicht op, want de parlementaire commissie-Gerkens heeft erkend dat grote mediabedrijven misbruik maken van hun macht door freelancers eenzijdige exploitatiecontracten op te leggen. Het zou dus best kunnen dat we ooit nog eens op het Sanoma-gedrocht terugkijken met een glimlach: één van de laatste contracten voordat dit soort schandalige wurgcontracten voorgoed onmogelijk werd gemaakt.

Sanoma gaat volstrekt voorbij aan de ontwikkelingen die gaande zijn op dit vlak. De FLA roept freelancers op het bedrijf wakker te schudden en bij de tijd te brengen: teken niet! Er is nog tot begin december de tijd actie te organiseren. Laat je niet intimideren door redacties, leg contact met zo veel mogelijk andere freelancers en overleg met hen over gezamenlijk níet-tekenen. Neem contact op met de FLA als je met dit contract te maken hebt, bij ons kun je terecht voor een precieze analyse van het contract. Natuurlijk beraadt het bestuur zich ondertussen over eventuele juridische stappen. Freelancers aller bladen, verenigt u!

Voor wie al lang werkt als zelfstandige zonder personeel (zzp’er) is het eigenlijk ongelooflijk, het advies dat de Sociaal-Economische Raad nu heeft uitgebracht over zzp’ers. Zelfs tot een jaar of vijf geleden drongen de problemen én de kansen van het zelfstandig ondernemen zonder personeel nog nauwelijks door in Den Haag: geen enkele politieke partij zag het als haar taak de belangen van zzp’ers te behartigen, en adviesorganen voor de regering, zoals de SER, hadden er ook geen oog voor.

En kijk nu eens wat de SER adviseert. Een eenduidige definitie van het begrip ‘zzp’er’ (waarbij het aantal opdrachtgevers niet ter zake doet!). Een betere toegankelijkheid tot allerlei verzekeringen en pensioenopbouw voor zelfstandigen (maar zonder collectieve verplichtingen!). In het advies wordt de zzp’er serieus genomen als ondernemer, en niet als zielig vogeltje beschermd en betutteld.

Het aantal zzp’ers is de afgelopen jaren hard gegroeid. Inmiddels werkt acht procent van de beroepsbevolking als zzp’er, tegenover zes procent vijftien jaar geleden. Dat heeft natuurlijk bijgedragen aan de toegenomen aandacht voor deze groep. Maar ook beroepsverenigingen van zzp’ers hebben veel werk verzet. Dat proces kwam in een stroomversnelling door de oprichting van het Platform Zelfstandig Ondernemers (PZO) in 2002, waarbij ook de FreeLancers Associatie is aangesloten. Tijdens de hoorzitting van de SER-commissie Positie Zelfstandige Ondernemers, in februari dit jaar, gaf de FLA haar visie op het (schrijvend) zelfstandig bestaan (lees daarover meer in dit nieuwsbericht).

Inmiddels zijn zzp’ers via de PZO vertegenwoordigd in de SER. Alle inspanningen samen hebben ervoor gezorgd dat bij de SER het kwartje is gevallen. Met dit advies heeft het nieuwe kabinet een prima pakket in handen om de zzp’er te bedienen. Voorwaarts!
Lees het SER-advies hier.
Lees de inhoudelijke reactie van PZO hier.

Je ziet meteen waar de schoen wringt als je kijkt wat er zoal aangeboden wordt aan journalistieke producties op journalist.nl, de nieuwe ‘marktplaats’ voor journalistiek werk. Een set foto’s van Schotland, een reportage over armoede in Moldavië, en een algemeen aanbod van verhalen over mobiele apps en games. De voorstellen zijn geknipt voor een blad zonder specifieke doelgroep dat graag verhalen publiceert zonder specifieke invalshoek.

Goed, journalist.nl is nog maar twee dagen online, dus misschien is het wat vroeg om nu al conclusies te verbinden aan wat er nu op de site wordt gevraagd (niets) en aangeboden. Aan de andere kant: is er reden aan te nemen dat het verhandelen van concrete verhaalideeën via een website gaat werken? Niet echt.

Wil je een artikel aanbieden op een dergelijke site, dan mik je logischerwijs op een zo breed mogelijk spectrum aan potentiële geïnteresseerden. Dus omschrijf je je idee zo algemeen mogelijk. Neem het voorbeeld van de reportage over armoede in Moldavië: vanwege de armoede werken veel Moldaviërs in het buitenland en laten ze hun kinderen thuis achter, en de reportage beschrijft de gevolgen daarvan voor het thuisfront. Een redactie die dat idee ziet, heeft geen idee waar het verhaal wérkelijk over gaat. Over economie, over alleenwonende verwaarloosde kinderen, over stijgende criminaliteit, is er een specifieke vrouwen- of manneninvalshoek? Pas met een invalshoek wordt een verhaal voor een blad interessant. En een aanbod op journalist.nl voldoet daar per definitie niet aan.

Nou ja, per definitie… Je kunt natuurlijk een heel specifiek idee op journalist.nl zetten, met een glasheldere invalshoek. Maar waarom zou je? Met een scherp idee hoef je niet ongericht te leuren, daarmee kun je direct naar een blad waar precies díe reportage precies bij past.

Om soortgelijke redenen lijkt het onwaarschijnlijk dat er op de site een enorme vraag op gang komt van redacties die op zoek zijn naar een journalist die een specifiek verhaal kan maken. De relatie tussen een freelancer en een medium is persoonlijk, het betreft hier tenslotte geen loodgieter die een probleem volgens een boekje fixt (sorry loodgieters, hier wordt jullie vak tekort gedaan). Een medium dat een journalist zoekt voor een bepaald soort artikel over een bepaald soort onderwerp, heeft óf dergelijke freelancers in huis, óf heeft een netwerk. Een netwerk waarin ze kunnen zoeken naar een freelancer die bij hen aansluit, dus via bekenden die weet wat zij belangrijk vinden. Zomaar een journalist opduikelen via een site, lijkt een vreemd methode om aan nieuwe freelancers te komen.
Bovendien: willen media wel specifiek zijn met wat ze zoeken voor welk verhaal? De concurrentie kijkt mee, dus ook die kant drukt zich liever vaag dan helder uit.
Het idee achter journalist.nl lijkt in de basis niet te kloppen. Het gaat simpelweg voorbij aan de journalistieke praktijk en de logica van het journalistiek ondernemerschap.

Ineens wist ze het: het was hoog tijd eens flink de bezem te halen door haar online netwerken. Karina Meerman, freelance journalist, realiseerde zich dat de focus in haar werk aan het veranderen was. De mensen waarmee ze in contact stond op Twitter en de RSS-feeds die ze volgde, sloten niet meer aan bij het werk wat ze feitelijk deed. ‘Ik ben lange tijd technologiejournalist geweest, maar ik ben nu bedrijfsjournalist. Waarom zou ik eigenlijk nog sites volgen die er voor mij niet meer toe doen, of mensen volgen op Twitter die je ‘hoort’ te volgen?’ Ze schoonde haar netwerk flink op. Het hielp haar om de nieuwe focus in haar werk helder te krijgen.

Een ideaal klusje eigenlijk, tijdens de vaak toch luwe zomermaanden: eens bekijken of je online netwerken nog aansluiten bij je werk. Voegen ze nog iets toe, of kosten ze alleen maar tijd? Of zouden sommige netwerken juist wel wat uitbreiding kunnen gebruiken? Emily Gordts, die dit jaar als schrijfster debuteerde met de roman Arty-farty, kwam er door de vakantie van dit jaar achter dat ze de sociale media makkelijker kan missen dan ze had gedacht, en heeft het online activiteiten drastisch teruggeschroefd.

‘Tijdens het schrijven van mijn boek hield ik een weblog bij, en die blogs plaatste ik ook op LinkedIn en ik zette een linkje naar nieuwe blogposts op Twitter. Maar ik zet nooit een communicatiemiddel in met als doel meer business te generen of zo. Het valt op als je alleen maar ‘zendt’ en dan vinden mensen je niet meer interessant. Dat merk ik ook bij mezelf in relatie tot anderen. Dus toen ik nog actief met mijn weblog bezig was, twitterde ik de link van een nieuwe blog post door, en ik liet mensen weten als er een recensie van Arty-farty te vinden was ergens, maar ik doorspekte dit met andere dingetjes. Niet bewust trouwens, dat ging gewoon vanzelf.’

Ze heeft op het punt gestaan haar Twitter-account op te heffen, maar bedacht zich op het laatste moment: ‘Het is een goede, laagdrempelige manier om contact op te nemen met iemand die je niet kent. En ik merk dat mensen mij ook makkelijk kunnen vinden, niet alleen via Twitter maar ook via mijn blog.’

Maar er gaat ook veel tijd inzitten, en dat realiseerde ze zich op vakantie. Ze heeft het twitteren inmiddels weer opgepakt, maar niet meer zo intensief als voorheen. Karina heeft vooral haar RSS-feeds opgeschoond. ‘Sommige sites hoor je dan te volgen als je jezelf technologie-journalist noemt, maar ik las ze nooit echt en voelde me er steeds minder bij betrokken. Wég ermee, keuzes maken!’

Eric Hennekam kan dat alleen maar beamen. Hij is onderzoeker en docent aan postdoctorale opleidingen journalistiek in zowel Nederland als België. Hij is gespecialiseerd in het doorvlooien van archieven, het zoeken en vinden van mensen en juweeltjes aan informatie. Sociale media zet hij daarvoor ruimschoots in, maar de zaak van tijd tot tijd flink opschonen hoort daar voor hem automatisch bij.

Eric: ‘Laatst kreeg ik een mail van een journalist die onderzoek doet naar iets heel specifieks over inlichtingendiensten in Europa en Amerika. Via Google en daarna op naam zoeken in Facebook ben ik gaan zoeken naar personen die mij meer kunnen vertellen over beschikbare bronnen.’ Vindt hij iemand die meer informatie kan geven, dan doet hij een vriendschapsverzoek. Eric: ‘Als zo'n vriend na een tijdje niet meer interessant voor me is, kan ik hem of haar weer ontvrienden. En zo werkt het op Twitter ook.’

Ook je online netwerken opgeschoond deze zomer? Waarom wel, waarom niet? Wat leveren de netwerken je op in je werk? Brand los!
 

Maanden en maanden zijn ze ermee bezig geweest bij de Weekbladpers; een nieuwe site voor maandblad Opzij. Feministisch maandblad Opzij. Ze betaalden – nemen wij even aan – een webdesigner, ze betaalden voor een content management system, en ze betalen voor de registratie van de domeinnaam en voor het onderhoud. Harde pegels. En nu zoekt Opzij twee nieuwe columnisten voor de site. U voelt 'm al aankomen he?

De oproep van het maandblad (inmiddels dode link, zie update onderaan deze blog) rept over een wekelijkse bijdrage, over hoeveel woorden zo’n column moet zijn, over de publicatievoorwaarden, maar níet over de centen. Een snel tweetje leerde dat de Opzij-redactie je in ruil voor wekelijks driehonderd woorden ‘eeuwige roem’ biedt, en ‘glorie’. En gezien de smiley die ze erbij zetten, zien ze zelf niet eens wat een blamage dat is.

Wat is dat toch, dat websites op alle fronten geld mogen kosten, maar de content altijd gratis moet? En waarom doet Opzij daar in hemelsnaam gewoon aan mee en laat ze vrouwen gratis en voor niks werken? Zoek professionele columnisten en betaal die behoorlijk: dát zou bij Opzij passen, of eigenlijk natuurlijk bij elk zichzelf respecterend blad.

Wij van de FLA roepen op niet aan die wedstrijd mee te doen, óf massaal te protesteren tegen de ‘eeuwige roem’ en de ‘glorie’. En voelen natuurlijk nu al aan dat vrouwen tóch massaal zullen reageren, en dat Opzij ermee wegkomt. Of zouden ze zich door de kritiek op twitter en dit blogje misschien toch achter de oren krabben en gewoon gaan doen wat ze horen te doen: betalen. Wij wachten in spanning af. 

Update op dinsdag 10 augustus:
Hulde: Opzij heeft naar aanleiding van de commotie besloten het over een andere boeg te gooien. Ze gaan óf een gedeelte op de site maken waar mensen hun eigen blog kunnen bijhouden, óf ze gaan columnisten kiezen die in opdracht voor Opzij schrijven en hen voor hun werk betalen. Opzij zou om dit inzicht haast eeuwige roem en glorie verdienen, ware het niet dat het betalen van mensen voor hun werk daarvoor natuurlijk te vanzelfsprekend is.

Uw FLA-blogger volgde de Zwolse opleiding tot journalist (destijds ‘Hoger Informatie en Communicatie Onderwijs’ geheten) tussen 1988 en 1992. Dus de details zijn niet meer te achterhalen, maar zeker is dat er destijds nauwelijks aandacht was voor freelancen. Wie het blok ‘freelance’ volgde, scoorde daarvoor een voldoende als hij/zij een stuk verkocht aan een opdrachtgever waar je níet stage had gelopen. FLA-blogger liep stage bij (wijlen) het Hengelo’s Dagblad en verkocht haar freelance-stuk aan de feature-redactie van hetzelfde concern, Tubantia. Voor een habbekrats, en het stuk was zonder overleg gehalveerd. Voldoende!
Over tarieven, onderhandelen, over creatief denken, over auteursrecht: ik geloof niet dat die termen ook maar één keer zijn langsgekomen. Ik herinner me wel dat er een paar freelancers kwamen om een gastcollege te geven. En dat één van die freelancers vooral bij KPN werkte, bij de telefoonnummersinformatiedienst, omdat ze met schrijven niet genoeg verdiende. Inspirerend was dat…
Aandacht voor freelancen is nog altijd een ondergeschoven kindje op veel opleidingen. En dan vooral de zakelijke kant ervan: welke rechten heb je, hoe ga je om met contracten die steeds meer uitgeverijen aan hun freelancers toesturen, hoe zit het auteursrecht in elkaar en hoe kun je je als freelancer opstellen in auteursrechtkwesties? Wat zijn redelijke tarieven, hoe krijg je die?

De FLA geeft al een tijd voorlichting over dit soort kwesties aan studenten van post-academische journalistieke opleidingen, en wil dat komend seizoen uitbreiden naar verschillende HBO-opleidingen. Het verhaal van de FLA is al informatief, inspirerend en deskundig, maar natuurlijk zijn we toch benieuwd: wat willen aankomend journalisten weten over de freelance beroepspraktijk en over auteursrecht? En voor degenen die al als freelancer werken: wat is jouw wijze les als het gaat om zakelijk zijn en je auteursrecht verdedigen? Brand los!

Je kunt natuurlijk stellen dat het moeilijk is geld te verdienen met het publiceren van je eigen werk, of dat nu op papier is of online. Panklare verdienmodellen zijn er niet, en om nou tijd en energie te investeren in iets wat misschien geen cent gaat opleveren… Waar, maar wel beschouwd worden lopen veel freelancers ook niet bepaald binnen als ze een uitgever inschakelen om hun werk openbaar te maken.

Waar je ook publiceert, uiteindelijk is het de uitgever die er het rijkst van wordt. Dat geldt voor publicaties in kranten, tijdschriften, vak- en relatiebladen, maar al helemaal voor het uitgeven van boeken: iedere freelancer weet dat daar best roem, maar geen geld mee te verdienen valt. Dus dát argument om niet zelf te publiceren, snijdt geen hout. Terwijl er een heel goed argument is vóór zelf publiceren: je houdt al je rechten in eigen hand. Zakelijk slim, en op de koop toe een prettig gevoel om de uitgevers eens het nakijken te geven. En: mocht je publicatie een bestseller worden, dan valt je niet alleen applaus maar ook honderd procent van de klinkende munt ten deel.

En toch zijn er nauwelijks freelancers die hun werk zelf publiceren, of dat nou online is of op papier. Jammer, vindt de FLA, en daarom willen we actief met leden mee gaan denken over het ontwikkelen van modellen om zelf te publiceren én daar geld mee te verdienen. En dat begint natuurlijk met de vraag: waarom zijn er nog zo weinig freelancers die het heft in eigen hand nemen als het om (online) publiceren gaat? Of ben je een van de weinigen die het wél doen, en wat zijn dan je ervaringen? Brand maar los!

Elke journalist die wel eens een boek geschreven heeft, kent de mailtjes van journalisten die óók plannen hebben voor een boek. De prangendste vragen gaan altijd over de verdiensten, over contracten en over de pr voor een boek. Tijdens de FLA-borrel van deze maand deed FLA-lid Geert Mak een boekje open over zijn ontwikkeling van journalist naar auteur (zie hier het verslag). Inspirerend, en behalve dat ook nog eens erg informatief. Maar eh, hoe doe je dat nou, een ‘contract goed lezen’, wat zijn je ‘nevenrechten’, en hoe moeilijk is het om e-books uit je contract houden, zoals Mak adviseert?

Stel je, óók bij je eerste boek, zo zakelijk mogelijk op. Informeren bij collega-journalisten die boeken op hun naam hebben staan, is natuurlijk prima. Maar de échte specialisten zitten bij de VSenV, de Vereniging voor Schrijvers en Vertalers, de koepelorganisatie waar ook de FLA onder valt. Zij kennen de contracten, zij kennen de voetangels en klemmen, zij kennen de uitgeverijen. En geven hun leden advies vanuit auteursperspectief. Dus: sta je op het punt in de voetsporen van Geert Mak te treden, laat je zakelijke instinct dan niet overschaduwen door je enthousiasme. Je wilt immers niet alleen een gedegen journalistiek boek afleveren, maar er ook als ondernemer wijzer van worden!

Zelfstandige ondernemers, daar heb je drie soorten van, zo blijkt uit onderzoek. Je hebt er die puur geld willen verdienen en hun zaak willen zien groeien, je hebt er die er vooral van genieten hun eigen kennis en ervaring in te zetten en te ontwikkelen, en er is een groep die het er vooral om draait de klant te helpen, want daar krijgen ze energie van.
Nu blijkt uit een onderzoek van dé onderzoeker op het gebied van zelfstandig ondernemers in Nederland, Arjan van den Born, dat hoogopgeleide zelfstandigen in Nederland vooral van het soort ‘het draait om de klant, die moet tevreden zijn en daar haal ik energie uit’ zijn. Maar liefst 59% van een groep van 500 kleine zelfstandigen gaf aan zich in die categorie het beste thuis te voelen. Dertig procent gaat het vooral om het inzetten van de eigen kennis en ervaring en de eigen groei. Geld verdienen, daar doet maar 11% het voor. Dat laatste cijfer verbaast ons niet zo, maar die andere twee wel. Geldt dat ook voor zelfstandige schrijvers, vertalers en journalisten? Krijg je meer energie van een tevreden klant dan van het ontwikkelen en inzetten van je eigen kwaliteiten? Vertel!

Het had even wat voeten in de aarde, maar het is zover: zelfstandigen zonder personeel krijgen een zetel in de Sociaal-Economische Raad! Per 1 april, de datum waarop de nieuwe zittingsperiode ingaat, vertegenwoordigt Esther Raats-Coster dit groeiende deel van werkend Nederland. Esther Raats-Coster is voorzitter van de belangenorganisatie voor zelfstandigen, PZO. Ze gaat deel uitmaken van de SER-delegatie van werkgeversorganisatie VNO-NCW.
De FLA vindt het in één woord fantastisch. De FLA is lid van PZO en heeft de wens om zelfstandigen zonder personeel vertegenwoordigd te zien in de SER altijd hartgrondig gesteund. De FLA is bovendien blij dat de de vertegenwoordiger van de zelfstandigen deel uitmaakt van de VNO-NCW-delegatie. De vakbonden wilden de zelfstandigen ook graag vertegenwoordigen in de SER. Wij geloven echter dat de belangen van zelfstandigen zonder personeel beter vertegenwoordigd worden door de mede-ondernemers van VNO-NCW dan door de bonden, die immers eerst en vooral opkomen voor werknemers.

Het is misschien niet meteen een evenement waar FLA-leden meteen op afstappen: de Dag van de Zelfstandige, georganiseerd door (onder andere) het Platform Zelfstandig Ondernemers. FLA-leden zijn immers vaak op de eerste plaats journalist, publicist of vertaler, en voelen zich pas daarna ondernemer. Of, nog een stapje verder, ze voelen zich helemaal geen ondernemer. En dat is jammer, want ze doen er zichzelf mee tekort. Door jezelf óók als ondernemer te zien en die kant van jezelf serieus te nemen en te ontwikkelen, sta je op vele fronten steviger in je schoenen: bij onderhandelingen met opdrachtgevers over honorarium en leveringsvoorwaarden, bij het uitzetten van je eigen koers en het bewaken ervan, bij het aangaan van samenwerkingen met andere freelancers. En het levert je domweg meer geld op, zo bleek zeer recent uit onderzoek van het Economisch Instituut Midden- en Kleinbedrijf: zelfstandigen zonder personeel die zich ‘ondernemer’ noemen, presteerden in 2009 beter de ‘zzp’ers’, ‘freelancers’ en ‘zelfstandigen’.
Kortom: geef je ondernemersgeest een opkikker en gá gewoon, op 10 maart in Amsterdam. De aanmeldingen lopen gestaag binnen, maar de limiet van vierhonderd deelnemers is nog niet bereikt. Het programma: lezingen, workshops, netwerken en een buffet. De lezingen zijn van onder andere staatssecretaris van Financiën Jan Kees de Jager en hoogleraar ondernemerschap en organisatie Mirjam van Praag. De workshops gaan bijvoorbeeld over netwerken, het presenteren van jezelf, ideeën omzetten in actie, en het creëren van financiële vrijheid. Een berg inspiratie dus, voor 25 euro!

Freelancers zijn essentieel voor een goed functioneren van de mediabranche in het algemeen en journalistiek in het bijzonder. En dus verdienen die freelance schrijvenden het dat er zorgvuldig wordt omgegaan met hun belangen, zowel auteursrechtelijke als sociaal economische. Dat is in grote lijnen wat de FLA morgen zal bepleiten voor de Sociaal Economische Raad, die het kabinet advies gaat uitbrengen over de positie van zelfstandig ondernemers. De FLA heeft de eer als enige organisatie het woord te voeren over freelancers in de journalistiek.
De FLA pleit in de notitie die al aan de SER is aangeboden onder andere voor een einde van het verbod op collectieve onderhandelingen met uitgevers. Niet dat de FLA gek is op collectieve afspraken – we zijn geen vakbond – maar het moet mogelijk zijn collectieve minimumafspraken te maken, vooral in de strijd tegen het ‘wurgcontract’. Dat nog altijd oprukkende fenomeen legt freelancers slechte publicatievoorwaarden op met geen enkel respect voor auteursrecht. Het recht om dergelijke voorwaarden niet te accepteren is inmiddels flink uitgehold in deze tijd van mediaconcentraties: voor freelancers is het vaak stikken of slikken.
Klik op de link om de hele notitie te lezen!  

Goed stuk vandaag op de opiniepagina van NRC Handelsblad: het Platform Makers, waar ook de FLA onderdeel van is, pleit ervoor het verbod op collectieve onderhandelingen over tarieven en standaardcontracten af te schaffen voor de culturele sector. Het verbod wordt afgedwongen door de NMA, die collectief onderhandelen beschouwt als kartelvorming, en dat is verboden. Maar het verbod op kartelvorming is natuurlijk nooit bedoeld om commerciele omroepen en uitgevers te beschermen tegen musici, ontwerpers, scenarioschrijvers, acteurs en auteurs. Kortom: een uitzondering voor de culturele sector is op zijn plaats.

Het kabinet heeft de SER om advies gevraagd over de positie van zzp’ers op de arbeidsmarkt. De FreeLancers Associatie wil bij de opstelling van dat advies worden betrokken. In een brief aan de voorzitter van de SER schrijft het bestuur van de FLA dat zzp’ers in de journalistiek ondanks de Verklaring Arbeids- relatie (VAR) nooit echt zekerheid hebben over hun fiscale status. Een mogelijke oplossing ziet de FLA in het verminderen van het aantal verschillende VAR's en het afschaffen van het zogeheten ‘fictieve dienstverband’.
Lees hier de hele brief!

Bij de FLA hebben we natuurlijk slechts te maken met een klein deel van de zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers), maar wij hebben sinds het uitbreken van de economische crisis nog niet gehoord van freelancers die het bijltje erbij neergooiden wegens plotsklaps gebrek aan werk. En nu blijkt uit cijfers van het CBS dat het de zzp'er inderdaad niet slecht gaat: het aantal faillissementen onder eenmanszaken niet fors gestegen in het afgelopen half jaar. Een reden zou kunnen zijn dat zzp'ers snel kunnen inspelen op een veranderende markt.
Ben je FLA-lid en heb je last van de crisis? Hoe ga je daarmee om? Hoe hou je het hoofd toch boven water? Laat het weten in ons forum!

Als je begint als zelfstandig ondernemer zonder personeel, dan wil je graag duidelijke info over wat je allemaal moet regelen en aan welke eisen je allemaal moet voldoen bij bijvoorbeeld de Belastingdienst. Da’s vaak nog best ingewikkeld, zéker als je vanuit een uitkering  als ondernemer wilt beginnen. Wat wil je niet? Slechte info, en een paar jaar later beschuldigd worden van fraude en een rekening krijgen van 15.000 euro.

Hier en daar vliegen freelancers eruit, maar dagblad Spits haalt ze juist binnen: vanaf vandaag schrijven tien jonge beginnende journalisten de TV-recensie in het dagblad. Studenten nog, om precies te zijn. Voorheen werd de TV-recensie geschreven door vaste medewerkers. Het dagblad wil op deze manier meer feeling houden met de jonge doelgroep. Werk uitbesteden aan freelancers, dat kunnen we natuurlijk alleen maar toejuichen. En als die beginnende freelancers álles willen weten over de zakelijke kant van het freelancen – van hergebruik tot tarieven, van onderhandelen tot verzekeringen – dan weten ze waar ze terecht kunnen. Het FLA-lidmaatschap staat immers niet alleen open voor de oude rotten in het journalistieke vak, maar ook voor beginnend talent!