Spellingsvorming onteigent, vervreemdt

Op 30 maart 2006 hield de FLA een symposium over de gevolgen van de nieuwe spelling voor freelance schrijvenden. Daar sprak cabaretier en columnist Justus van Oel deze column uit.

Ik hoop dat er in een volgend kabinet een minister van Onderwijs komt die zegt: "Okay jongens, ik ga eens even vier jaar op vakantie, zoek het lekker uit". De dwangmatige vernieuwing van het onderwijs, met iedere maand weer een nieuwe inspirerende lange termijn visie op de sterk verbeterde resultaten in 2064, is een ramp gebleken. En dat is de schuld van de socialisten, daar kunnen we kort over zijn. Socialisten willen graag dingen met anderen delen, en dat is mooi. Waarom is Bach eigenlijk alleen voor de elite? Waarom kunnen we eigenlijk niet allemaal naar het gymnasium? Waarom is niet iedereen creatief? Vervolgens gaat de socialist op zoek naar de obstakels, die tot dan toe verhinderd hebben dat gewone mensen kennis konden nemen van het hogere. Het is altijd het hogere, timmeren en loodgieten konden de kanslozen al, nu alleen nog even de rest. Niemand heeft overigens ooit geprobeerd gynaecologen en advocaten aan het stukadoren te krijgen, terwijl ze dat toch werkelijk niet konden: over hun gelijke kansen op de doe-het-zelf-markt hoefden wij ons van de PvdA nooit zorgen te maken. Maar bijvoorbeeld wel over de toegankelijkheid van litteraire werken voor arbeiderskinderen. Ik weet niet hoe uw leven verlopen is, maar ik heb veel vaker dringend een klusjesman nodig gehad dan iemand met wie ik over Paustovski kon praten, en ook in het algemeen ben ik van mening dat het feitelijk nut van kunst hopeloos wordt overschat, en wel speciaal door mensen die in café's op subsidies zitten te wachten. Maar goed, laten we voor het gemak nu eens aannemen dat een loodgieter die frequent W.F. Hermans heeft gelezen zich minder buitengesloten voelt, gelukkiger is, en daarom wél zijn voeten veegt voor hij bij u binnenkomt. Dat is overigens nooit getest, maar Joop den Uijl, alle PvdA-ministers van onderwijs en de uitvinders van de Middenschool waren daar redelijk van overtuigd. Een automonteur die Harry Mulisch heeft gelezen denkt meer, drinkt minder, en naait u niet met de APK-keuring, ook omdat hij in die intellectueel met die dure BMW inmiddels een gelijkgestemde, of zelfs een gelijke herkent.

We stappen weer even over, van de litteratuur, naar de muziek. De klassieke muziek. Ik ben nog altijd in het bezit van een diploma dat mij het recht geeft om op middelbare scholen leerlingen rond te leiden in de Gouden Schatkamers der Westerse Kunstmuziek. Ook in 1985, toen ik dat diploma verwierf, was reeds algemeen bekend dat er blijkbaar nogal wat afschrikwekkende drempels lagen tussen de leerling, en pakweg, de Cantates van Johan Sebastian Bach. Gelukkig hadden wij de beschikking over een Duits pedagogisch meesterwerk, getiteld "Die Grundschule der Musik". Mochten wij in het veld nu op leerlingen stuiten met een onterecht aangeleerde aversie tegen cantates, niet getreurd, die leerlingen moesten wij dan de stad insturen om daar kritisch het aanbod van muziek in kaart te brengen, en daarna zouden we dicussieëren. Dit alles met het doel zowel de Mattheus-Passion als de blues uit Alabama State Prison in een vooroordeelvrije omgeving aan de leerlingen aan te bieden. Als laatste redmiddel was er dan nog het muzikale equivalent van een spellings-hervorming, zoals The Young Mattheus met Marco Bakker, de vier Jaargetijden door Gert en Hermien en en de 41ste symphonie van James Amadeus Last. Aan mij is dat alles niet besteed, maar een ramp is het ook niet. Want de originele versies door respectievelijk Bach, Vivaldi en Mozart bleven naast de hervormde en toegankelijke versies gewoon bestaan, onaangetast en dus even toegankelijk of ontoegankelijk als ze al waren. Dat is met spellingshervorming in de litteratuur wel even anders. Even naar Colombia, een mooi maar gevaarlijk land. Daar wilde ik naar toe, want dat wilde ik, en dacht: op zijn minst moet ik in het Spaans over mijn eigen losgeld kunnen onderhandelen. Ik leerde Spaans. Er opende zich een voor mij een rijkdom aan Spaanstalige boeken. Benedetti, uit Uruguay, Márquez en Vargas natuurlijk, Júan Rulfo en ook Lope de Vega. Internationaal heeft deze Spaanse Opperbard het lelijk van Shakespeare verloren, maar in iedere kantoorboekhandel in Colombia is hij tussen de vergeelde schriftjes nog te vinden, als eeuwenoud exportproduct van de conquistadores. En ik kon Lope de Vega lezen. Het was gewoon Spaans, bijna zoals uit de krant. Hoe vreemd de contekst van die ontmoeting ook was, de taal was het niet. Maar nu Nescio. Net als ik komt Nescio uit Amsterdam-Oost, een paar generaties geleden liep hij op dezelfde straten als waar ik later op liep. En ik vind hem leuk. Nescio staat dicht bij mij, veel dichter dan Lope de Vega. Maar niet de echte Nescio. Dankzij een reeks spellings-hervormingen is zelfs zijn spaarzame taal niet meer de mijne. Verbannen naar het dode verleden. Met elke drempel die de socialisten en hun wetenschappelijke voetvolk uit zijn werk verwijderden, werd Nescio zelf voor mij meer een vreemdeling. Spellingshervorming onteigent, vervreemdt, spellingshervorming is vernietiging en voor elke nieuwe verbinding die het tot stand brengt vernietigt het een andere. En als de arbeiders daar nu inderdaad beter van werden, vooruit, maar ook dat is niet zo. Volgens mij niet, in ieder geval.

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog kwamen voor het eerst betrouwbare en goed produceerbare kleurenfilms ter beschikking van fotografen en filmers. Vanaf dat moment waren uniformen niet meer grijs maar groen, bloed was niet meer zwart maar rood. Je zou zeggen: dat is mooi. Maar terugkijkend, vanuit het kleurrijke heden, is er een veel grotere afstand tussen ons en de zwartwitbeelden uit het begin van de oorlog, dan tussen ons en het kleurige staartje. De oorlog in kleur is onze oorlog, die in zwart-wit een oorlog van andere mensjes in een andere tijd. Wij verbinden ons niet meer met zwart-wit, want wij zijn kleur. Exact hetzelfde effect als een spellingshervorming heeft op de teksten van voor die spellingshervorming. De firma Kodak kan je niks verwijten, technische vooruitgang hou je niet tegen, dat gebeurt, en de kleurenfilm blijft een triomf van het menselijk vernuft. Een spellingshervorming daarentegen, iedere spellingshervorming, is een nutteloos produkt, een verliespost, een wijd open deur naar nog meer overbodige ellende, en een tragische triomf van de domheid. Ik dank u wel.

 « Terug