NVJ bewijst freelancers geen dienst met afspraken AD

Fréderike Geerdink stuurde een ingezonden brief naar De Journalist over de collectieve afspraken die de NVJ-sectie Freelance maakte met uitgeefconcern Wegener/PCM.

(Gepubliceerd in De Journalist, 19 augustus 2005)

Op het eerste gezicht lijkt het alsof de sectie Freelance van de NVJ heel wat voor elkaar heeft gekregen in onderhandelingen met uitgevers Wegener en PCM rond de fusie van het AD en verschillende regionale kranten. Wegener/PCM heeft, zo mogen we vernemen, een aantal ‘toezeggingen' gedaan met betrekking tot de positie van hun freelance medewerkers. Wie die ‘toezeggingen' echter aan een kritische blik onderwerpt, ziet dat ze een wassen neus zijn. Sterker nog: dat ze de individuele freelancer alleen maar in de weg zitten.

De eerste twee ‘toezeggingen' kunnen we snel afserveren. Die bepalen kort gezegd dat bepalingen in contracten geldig zijn en dat opzeggingen van contracten van kracht blijven. Dat is allebei natuurlijk zó volstrekt logisch dat het met de beste wil van de wereld geen ‘toezeggingen' genoemd kunnen worden.
Het enige lichtpuntje voor freelancers lijkt ‘m te zitten in de derde bepaling. Daarin staat namelijk dat contracten die per september worden opgezegd, in principe doorlopen tot december. Maar dáár staat dan weer bij dat freelancers in die periode opdrachten 'in redelijkheid' voor de nieuw ontstane krant moeten accepteren. Wie onder die regeling valt, zou dus verplicht kunnen worden bijdrages te blijven leveren; 'in redelijkheid', maar wie bepaalt wat dát is? En wat als je je als freelancer-met-contract niet in die bepaling kunt vinden? Heb je dan, als ondernemer die zijn eigen koers wil bepalen, nog enige vrijheid tot andere afspraken met een redactie te komen? Nee, dankzij de NVJ-sectie Freelance kun je geen kant op. De hoofdredactie kan zich beroepen op afspraken met de NVJ en zal niet nalaten dat te doen.
Met enig cynisme kunnen we het nog een geluk noemen dat niet zoveel freelancers met deze laatste ‘toezegging' te maken krijgen. Het viel dit jaar, natuurlijk door de aanstaande fusie, naar verluidt namelijk niet mee om een contract verlengd te krijgen en een aantal vaste freelancers is dat dan ook niet gelukt, hoewel ze wel voor de krant bleven schrijven.
Wat mij betreft is het duidelijk: de sectie Freelance heeft zich voor het Wegener/PCM-karretje laten spannen.

Het is niet de eerste keer dat de NVJ-sectie Freelance heeft geprobeerd collectieve afspraken te maken voor freelancers. Het frappantste voorbeeld was een paar jaar geleden, toen de algemene ledenvergadering een modelcontract met de dagbladuitgevers (NDP) voorgeschoteld kreeg waarin ook hergebruik van teksten werd geregeld. Het ontnam freelancers in feite hun rechten, holde het auteursrecht uit en werd gelukkig door de aanwezige wakkere leden van tafel geveegd. Sindsdien is er nooit meer iets van dat onderhandelfront vernomen, maar de sectie heeft destijds blijkbaar niet opgepikt dat het principieel tegen de vrije ondernemersgeest van het freelancen ingaat om dergelijke collectieve afspraken te maken.
De sectie Freelance is onderdeel van een vakbond en gedraagt zich daarnaar, maar hoe kun je nu collectieve afspraken maken voor een groep mensen die geen eenheid ís, die grotendeels zelfstandig ondernemers zijn die hun eígen koers kunnen en willen bepalen? Hoeveel macht had de sectie Freelance aan de onderhandeltafel? Welk pressiemiddel had ze als de uitgevers géén ‘toezeggingen' zouden doen? Geen enkele macht, geen enkel pressiemiddel. Zoals dus ook klinkklaar blijkt uit het resultaat. Dergelijke afspraken zitten freelancers alleen maar dwars.

* Overigens, sóms zijn collectieve afspraken wél nuttig en zinvol en heb je er als freelancer ook echt wat aan. Bijvoorbeeld als het gaat om collectieve rechten die niet of nauwelijks individueel te verzilveren zijn, bijvoorbeeld gelden die voortvloeien uit wettelijke bepalingen rondom reprorechten of leenrechten (en waar bijvoorbeeld Stichting Nieuwswaarde een belangrijke taak vervult voor freelance schrijvenden). *
Bij de FreeLancers Associatie (FLA) geloven we dat elke freelancer heel goed zélf zijn richting kan bepalen, ondersteund door een beroepsvereniging die dat erkent en leden met raad en daad terzijde staat en zo nodig juridisch in de gordijnen klimt. We ondersteunen individuele leden juridisch als het nodig is en voeren processen waarmee we de grootste misstanden met jurisprudentie de wereld uit willen krijgen. Maar collectieve afspraken maken voor een héle groep freelancers die daarmee in feite op individueel niveau haar eigen vrijheid van handelen om zeep geholpen ziet, dat zit niet in ons dienstenpakket. En de NVJ-sectie Freelance zou er ook mee moeten ophouden.

Fréderike Geerdink

 « Terug