Lofrede op het freelancen, door Karin Spaink

Op 5 juni 2004 hield Karin Spaink de jaarlijkse lofrede op het freelancen. Zij pleit voor vergroting van het publieke domein door je stukken zelf op het net te zetten. Bijvoorbeeld via internet archive of via creative commons.

De FLA richt zich, en dat is met het oog op haar ontstaansgeschiedenis heel begrijpelijk, zeer sterk op het verstevigen van de contractuele positie van haar leden. Wat wij doen is ons auteursrecht trachten te borgen, met steeds meer kracht bovenop ons eigen werk gaan zitten, in de hoop dat we zo een vuist kunnen maken tegen degenen die ons werk publiceren.

Ik denk dat dat geen slimme strategie is. Of om vriendelijker te zijn: ik denk niet dat dat de enige aanpak kan en mag zijn die we erop nahouden. Juist door internet, gebaseerd op samenwerking, uitwisselen en ruilen als het is, zijn ook andere strategieën ontstaan, ook daar zouden wij ons op moeten oriënteren. Liever nog: daar zouden wij ons bij kunnen aansluiten.

Zo zijn wetenschappers hun eigen tijdschriften begonnen op internet, waar ze vrijelijk publiceren en hun teksten aan het publiek ter beschikking stellen. Zoiets ondermijnt Reed Elsevier meer en beter dan aan je publicatiecontract gaan morrelen. Nu kunnen wetenschappers zich dat permitteren: ze schrijven in werktijd, en dat werk is betaald en wordt bekostigd uit algemene middelen. Wat ze feitelijk doen is de vruchten van hun arbeid teruggeven aan het domein dat hun arbeid heeft gefinancieerd, een heel chique geste.

Wat wij, schrijvers en freelancers, zouden kunnen doen, is onze uitverkochte boeken en bundels zelf op het net zetten. Die boeken hebben opgebracht wat ze konden; waarom ze daarna niet vrij gelaten? We zouden onze columns, artikelen en interviews na eerste en officiële publicatie zélf kunnen distribueren, alweer: via het net. Zelf doe ik dat al jaren en ik verzeker u: het levert je wat op. Naamsbekendheid (mensen komen je artikelen dan immers geregeld via Google tegen, ik heb zo al heel wat fans gekregen), goodwill en uitnodigingen voor lezingen, en op die manier: vers geld. Wat wij kunnen doen is meewerken aan het Internet Archive, een instituut dat teksten, muziek en film in het publieke domein trekt en dat zojuist een samenwerking is aangegaan met de Bibliotheek van Alexandrië - ja, die. In 1990 is besloten die oude bibliotheek te doen herleven, er staat een prachtig nieuw gebouw en de collectie groeit als kool. We zouden eens kunnen gaan nadenken ons werk vrij te geven onder de Creative Commons licentie, waarbinnen werk gratis en vrijelijk mag worden hergebruikt zolang het correct wordt toegeschreven en al wie het hergebruikt zich akkoord verklaard met dezelfde licentie, een ingenieuze aanpak die bij software zijn nut allang heeft bewezen. (Een Nederlandse bewerking van de CCL, gemaakt door het IVIR, wordt officieel op 18 juni 2004 gelanceerd door Disc.nl (Domain for Innovative Software & Content) en staat nu al online.

Wie zelf auteursrechtelijk beschermd werk maakt, hoeft zich niet volledig uit te leveren aan mediaconglomeraten en auteursrechtexploitanten. We hoeven hun aanpak niet te kopiëren: we kunnen delen, op onze termen, in plaats van zoals zij te gaan handhaven, opsporen en dagvaarden. Ons auteursrecht is van onszelf, en we kunnen verkiezen daar creatiever mee om te gaan dan onze tegenpartijen doen. De keus is aan ons.

 « Terug