Hoe saai wordt de krant straks?

Govert Schilling bood de Forum-redactie van de Volkskrant een artikel aan nadat bekend was geworden dat Theo Bouwman de nieuwe PCM-bestuursvoorzitter zal worden. Bouwman heeft, als bestuursvoorzitter van de tijdschriftendivisie van Sanoma (voorheen VNU), een geschiedenis met freelancers. De redactie van Forum weigerde Schillings stuk.

Krantenlezers, opgepast. Theo Bouwman volgt Cees Smaling op als bestuursvoorzitter van PCM, uitgever van onder andere de Volkskrant. Uw krant zou er over een paar jaar wel eens heel anders uit kunnen zien. Saaier vooral.

De wisseling in de concerntop wordt met argusogen bekeken door de vele honderden freelance-journalisten in Nederland - columnisten, recensenten, tekenaars en specialisten. Zij geven uw dagblad smoel (zeg nu zelf: u grijpt ook het eerst naar CaMu, Martin Bril, Sigmund of Collignon), maar ze staan al geruime tijd op gespannen voet met PCM.

Wat is het geval? PCM heeft jarenlang zonder toestemming stukken van freelancers doorgeplaatst op internet en op cd-roms, en heeft ze indertijd zelfs verkocht aan de Nederlandse Pers Data Bank. Terwijl het auteursrecht van al dat materiaal - de naam zegt het al - toch gewoon bij de auteurs ligt. Als het om een fiets gaat, zou je dat diefstal en heling noemen.

Dankzij de inspanningen van de FreeLancers Associatie (FLA), een soort « vakbond voor vrije vogels » die hiervoor financiële ondersteuning ontving van de Stiching Rechtshulp Auteurs, heeft PCM inmiddels een begin gemaakt met de uitbetaling van een schadevergoeding, maar een degelijke specificatie ontbreekt nog steeds, niemand weet precies wat er met zijn of haar geestelijk eigendom is gebeurd, en over een redelijke vergoeding voor elektronisch hergebruik in de toekomst valt met PCM vooralsnog nauwelijks te onderhandelen. (Dat is overigens de reden dat u veel van uw favoriete auteurs niet aantreft op de internetsite van de Volkskrant.)

PCM realiseert zich terdege hoe belangrijk freelancers zijn als smaakmakers van de krant: niet voor niets worden ze ontmoedigd om ook bijdragen te leveren aan concurrerende dag- of weekbladen. Maar kennelijk wil de uitgever liever aan die exclusiviteit verdienen dan ervoor te betalen, onder andere door werk van freelancers elektronisch te exploitateren zonder redelijke vergoeding, en door freelancers onder druk te zetten om hun boeken te publiceren bij PCM-uitgevers als Prometheus (echt, dat is gebeurd).

Kan de nieuwe PCM-topman geen verbetering brengen? Nieuwe bezems vegen immers schoon? Helaas, de vooruitzichten zijn somber. Bouwman is nu nog bestuursvoorzitter van de tijdschriftendivisie van Sanoma (voorheen VNU), en daar hebben ze het de laatste maanden nog wat bonter gemaakt. Sanoma-freelancers hebben een wurgcontract onder de neus geschoven gekregen waarin ze de uitgever voor onbepaalde tijd toestemming geven hun werk in elke mogelijke vorm te exploiteren, en bovendien voor een periode van vijf jaar volledig afstand doen van hun eigendomsrecht. De financiële vergoeding die daar tegenover staat, is minimaal. Wie niet tekent, moet maar een andere opdrachtgever zoeken.

Als dat straks ook de praktijk gaat worden bij PCM, ziet het er niet best uit voor de Nederlandse dagbladen. Momenteel vullen freelancers nog een kwart van de kolommen, niet met herschreven nieuwsberichten van het ANP of van Reuters, maar met eigenzinnige, prikkelende, opiniërende en informerende stukken, columns en cartoons. Die eigen stiel van de krant komt als gevolg van deze ontwikkelingen sterk onder druk te staan.

Als trouw lezer van de Volkskrant, maar vooral ook als freelance-medewerker van diezelfde krant, maak ik me grote zorgen over de toekomst. Wanneer de unieke bijdragen van freelancers door de uitgever niet op waarde worden geschat, en wanneer er gesold wordt met hun auteursrecht, zullen de meesten uiteindelijk op zoek gaan naar andere opdrachtgevers, en verliezen de dagbladen een belangrijk deel van hun identiteit.

Theo Bouwman kan mijn zorgen misschien wegnemen. Door op deze plaats zijn visie te schetsen op de rol en positie van freelancers, op hun betekenis voor het eigen karakter van de krant, op de status van het auteursrecht, en op het prijskaartje van ongelimiteerd elektronisch hergebruik van andermans creatieve producten. Misschien ben ik wel te pessimistisch. Het is te hopen.

 « Terug