De wassen neus van PCM, door Selma Schepel

Selma Schepel over de contracten die haar krant, Trouw, haar freelancers opdringt. En hoe komt het dat op de website van Trouw niet alle stukken uit de krant zijn te vinden? Er missen bijvoorbeeld kritische recensies over boeken van PCM-uitgeverijen. Dat komt omdat PCM wil dat u - de lezer - die boeken koopt.

(Gepubliceerd in Trouw, 21 december 2000)

Stel u bent handig met digitale schaar en lijm en tevens uitgever, dan brengt u binnenkort de leukste boekjes op de markt samengesteld uit het leukste werk van Nederlandse schrijvers. Even een abonnement op een databank, en laden en knoeien maar. Geen last meer van hinderlijke auteursrechten. Dit is te danken aan het heilzame pionierswerk van Jan Greven, oud-hoofdredacteur van deze krant, in zijn huidige directiefunctie bij PCM, uitgever van o.a. Trouw en tal van kranten, boeken en tijdschriften. Vroeger bewaakte Greven de inhoud van deze krant, nu hij zich verkocht heeft aan deze giga-uitgever blijkt geld zijn hoogste goed: in april 1999 gaf Greven in een interview in de Uitgever aan te streven naar opheffing van de scheiding tussen redactie en commercie - vanouds dé schrik van onafhankelijke journalisten - wat hem aardig lijkt te lukken.

De mogelijkheden die u als lezer deze week geboden worden via de mooie nieuwe Trouw-site is er het publieke begin van. Maar er groeide al langer een monster achter, een veelvraat die rijkelui in rijke holdings nog rijker moet maken door diefstal en hypermodern bedrog, ook van u, want gratis bestaat niet. U moet geld in het laatje gaan brengen.

Een voorbeeld: u hebt toegang tot « vrijwel alle boekrecensies ». Dat « vrijwel » betekent dat op boeknet van sommige recensenten nu al slechts de positieve recensies staan. PCM heeft als uitgever van boeken namelijk geen belang bij negatief commentaar. U moet die boeken kopen. Via de site. Er is alle reden voor redacties te vechten om redactie en commercie gescheiden te houden. Het gevaar is reëel dat zij een positieve berichtenmachine moeten worden. Dat Greven zelf voor de Mammon viel, alla, hij zal daarboven dat oog van de naald wel groot genoeg weten te praten, maar dat hij in dienst van het grootkapitaal de journalistieke vrijheid aan het uitverkopen is, en ook redactieleden dwingt hun freelance-collega's te forceren hun auteursrechten af te staan is pervers. Via machtsmisbruik (« voor jou tien anderen ») worden beginnende freelancers gedwongen te tekenen om voor twee procent van hun bruto honorarium PCM tot 70 jaar na hun dood zijn ongecontroleerde gang te laten gaan met hun werk. Ouderen, die dat niet deden, worden uitgemaakt voor rebellen en querulanten. Ik heb collega's met jarenlange staat van dienst die geen nieuwe opdrachten meer krijgen als ze niet alsnog tekenen.

Freelancers behoren tot de smaakmakers van de kranten, zij bepalen vaak het gezicht (letterlijk soms: zie foto) maar moeten rechtszaken voeren om hun auteursrecht te verdedigen tegen de Grevens. Rechtszaken die overigens successievelijk gewonnen worden. Maar alleen voor de heel grote namen willen uitgevers dan wel dokken. Mindere schrijvers verdwijnen uit de kranten, of moeten toelaten hoe hun werk geprostitueerd wordt.

Dat zinnetje hieronder in het colofon: « eventuele auteursrechten blijven berusten bij de schrijver », is een wassen neus. Daarboven staat namelijk: « inzending geeft de redactie het recht een bijdrage ook via internet, databank of anderszins openbaar te maken ». Dat « anderszins » betekent: PCM verkoopt alle teksten door aan wie er naar willekeur mee wil knutselen, zoals delen eruit te gelde maken zonder de bron te noemen, teksten verdraaien of in een ongewenste context plaatsen, zonder dat de auteur daar enige inbreng in heeft.

Zoekt u mijn columns op de nieuwe website, dan leest u: « De uitgever heeft geen publicatierecht ». Wonderlijk: ik gaf namelijk wel toestemming om alle columns op de site te zetten. Ik wil ze alleen niet aan dat snel groeiende handelscircuit van snelle jongens doneren. Mijn stukjes zijn gewoon gratis te lezen op mijn eigen, zonder code toegankelijke website. Het auteursrecht berust glashelder geheel bij mij.